Wantoestanden in de Luchtvaart
Wantoestanden in de Luchtvaart
ACTUEEL
MENU

Stenogram debat over Schiphol en Lelystad Airport

17-May-2018

https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/plenaire_vergaderingen/details?date=15-05-2018#2017A04391  Stenogram ongecorrigeerd

Schiphol en Lelystad Airport Aan de orde is het debat over Schiphol en Lelystad Airport.

De voorzitter: Aan de orde is het debat over Schiphol en Lelystad Airport. Ik heet iedereen van harte welkom, in het bijzonder de mensen op de publieke tribune. Jullie hebben heel lang gewacht op dit debat. Ik heet jullie van harte welkom, evenals de mensen die dit debat via de website van de Kamer volgen. Ik heet ook de minister van Financiën en de minister van Infrastructuur en Waterstaat in vak-K van harte welkom. Ik geef eerst het woord aan de heer Graus namens de PVV-fractie. De spreektijden zijn zeven minuten, meneer Graus. De heer Graus (PVV): Het was even een "Thierry Baudetje", zoals dat heet, maar bij mij ging het per ongeluk. Mevrouw de voorzitter. Het is een heel belangrijk debat. Ik heb hier inderdaad heel lang naar uitgekeken. Ik ga ook het KLM-debacle hierbij betrekken, omdat het zeer ernstig is wat er gebeurt. Maar allereerst gaan we het hebben over de vliegveiligheid. Wat we allemaal unaniem het belangrijkst vinden, is de luchtverkeersveiligheid, de vliegveiligheid. Recent hebben diverse instanties geconcludeerd dat deze op Schiphol voldoende is, maar dat er verbeterpunten nodig zijn. Wij verzoeken de regering de adviezen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over te nemen in haar beleid en de Kamer van de uitvoering op de hoogte te houden. We willen ook graag een reactie op de vraag hoe wij op de hoogte worden gehouden en met welke frequentie. Iedere keer als er iets gebeurt, behoren we dat te weten als controlerend orgaan. Een tweede heel belangrijk punt is het volgende. Vandaag hebben wij een petitie aangeboden gekregen van het Landelijk Bewonersberaad Luchtvaart. Dat bestaat uit allerlei omwonenden die zich hebben samengepakt. Dat is altijd beter, want eendracht maakt macht en daardoor meer kracht. Ik zeg ook weleens tegen mijn collega’s: laten we ons meer samenpakken. Ik wil dat die mensen er dus meer bij betrokken worden. Ik wil dat de LBBL, zoals dat heet, meer betrokken wordt bij alle te nemen beslissingen. Ik denk dat we het daar ook allemaal over eens zijn. Ik wil hierover graag een toezegging van de minister. Ik wil het nu eigenlijk gaan hebben, ook voor de mensen thuis, over het behaalde plafond van Schiphol van 500.000 bewegingen. De PVV heeft altijd het volgende gezegd. Schiphol ligt er al een eeuw. Mensen die daar zijn gaan wonen, weten en wisten — want ze zijn meestal nadat Schiphol er al was daar gaan wonen — dat er enigszins overlast is. Ook daar moet de overlast zo mogelijk beperkt blijven. De minister heeft dat ook toegezegd. Maar wat gaat er gebeuren nu Lelystad erbij betrokken wordt? Dan ga je honderdduizenden tot mogelijk miljoenen mensen meer belasten met overlast, terwijl zij er niet voor hebben gekozen om bij een luchthaven in de buurt te wonen. Vandaar dat wij altijd hebben gezegd: doe dat nu niet. Schiphol kan gemakkelijk groeien. Op korte termijn wel tot 600.000 vliegbewegingen. Laat het Betuwelijndebacle zitten. De airlines hebben er geen zin in. De omwonenden hebben er geen zin in. Mensen tot in Overijssel toe zijn er plotseling, pardoes bij betrokken en hebben er helemaal geen zin in. Graag een reactie. Nu de opening van Lelystad Airport is uitgesteld van 2018/2019 tot 2020 moet er compensatie worden toegezegd voor de groei op Schiphol, anders gaat de Nederlandse luchtvaart voor drie jaar op slot. Dan kom ik toch op de economische groei, ook niet onbelangrijk. We moeten altijd de kerk in het midden laten. We zijn er voor omwonenden, maar we zijn er ook om de bv Nederland te bewaken. Dadelijk gaat er heel veel economische groei en gaan er heel veel banen de grens over. Hoeveel zijn dat er? Is daar wel onderzoek naar gedaan? Ik houd mijn hart vast. We hebben eerder weglekeffecten in grensgebieden gezien, bijvoorbeeld bij accijnsverhogingen. Dit is zeer ernstig. De PVV diende al eerder moties in voor de groei op korte termijn tot 600.000 vliegbewegingen en later tot een maximumcapaciteit van zelfs 800.000. Dat kan met het huidige baangebruik, maar zo ver zijn we nog niet. De vliegtuigen zullen steeds groter, zuiniger en stiller worden. Dan de tickettaks. De vliegtaks die het ministerie van Financiën met gezwinde spoed aan het voorbereiden is, is volgens ons contrair aan de kernpunten slim en duurzaam, en ook aan de economische groei die de regering nastreeft. Ervaringen met een eerdere vliegtaks laten zien dat deze maatregel averechts werkt en het vliegverkeer uitwijkt naar andere luchthavens. Het helpt Nederlandse airlines om zeep. Help die mensen, straf ze niet. Als u ziet wat KLM heeft geïnvesteerd in zuinigere en stillere vliegtuigen, dan moet u ze dat laten doen. Beloon ze. Ga niemand straffen en zeker onze eigen reizigers niet. Nu rijden Nederlandse passagiers naar België en Duitsland — hoezo milieuwinst? — om vanaf daar te vliegen Daar is het nu al goedkoper. Sterker nog, ik kan een vlucht met een KLM-toestel goedkoper in het buitenland boeken dan in mijn eigen land. Waar zijn we mee bezig? Meneer Paternotte. De voorzitter: Ik dacht dat ik daarover ging. De heer Paternotte. De heer Paternotte (D66): We willen allemaal dat zo veel mogelijk vliegtuigpassagiers een alternatief hebben, bijvoorbeeld de trein of wellicht een elektrische auto. Wat vindt u ervan dat je, als je met de auto gaat en je moet tanken, accijns en btw betaalt? Als je een treinkaartje koopt, betaal je btw. Op vliegtickets betaal je niets over de kerosine, geen btw en geen accijns. Vindt u dat eerlijk? De heer Graus (PVV): Nee, maar ik ben ook tegen die andere heffingen en taksen. U vraagt het aan de verkeerde. Vraag dit straks maar aan iemand anders maar niet aan mij. Ik probeer ertegen te strijden, want we zijn onszelf uit de markt aan het prijzen. In andere landen krijgen de airlines staatssteun. Lufthansa bij onze buren krijgt verkapte staatssteun voor innovatie. Hier krijgen ze niks. KLM moet alles zelf doen. Ze moeten miljoenen investeren. Dat doen ze ook ten behoeve van omwonenden. KLM heeft helemaal geen zin om problemen te krijgen met omwonenden. De voorzitter: Gaat u verder. De heer Graus (PVV): Voor zover dat mogelijk is, natuurlijk. Je zult altijd enige overlast hebben. Als je bij een boerderij gaat wonen, vind je ook wel eens een vlieg in de soep en ruik je weleens urine en ontlasting. Dat is bij een luchthaven niet anders. Enige overlast zal er altijd zijn. Zie alstublieft af van de tickettaks, vraag ik aan mevrouw en meneer de minister. Daarmee frustreer je juist innovatieve bedrijven en dat kan natuurlijk niet. Dat gaat niet. Ik wil het hebben over de secundaire slothandel. Hoe staat het met de studies die de feitenbasis moeten vormen voor beleidskeuzes over Schiphol, waaronder die secundaire slothandel? Deze maatregel kan de mogelijkheden bevorderen om de markt goed te bedienen in een tijd van schaarste. Graag een reactie. Hoe staat het met disconnected handling, alle investeringen in infrastructuur die de efficiëntie verhogen, zoals extra gates gericht op snelle afhandeling? Ik zal de vaktermen achterwege laten. Dan hebben we ook nog de Air France-KLM-soap, mevrouw de minister. Reeds twee keer eerder heb ik daar een debat over aangevraagd. Ik heb twee keer daarvoor hier gestaan. We dienden moties en zelfs een amendement in om aandelen terug te kopen en daarmee de Nederlandse zeggenschap, kracht en macht te vergroten: minimaal een gouden aandeel of minimaal een gelijk aantal aandelen in de holding als de Fransen hebben. Want waarom laten we ons alles afpakken? We verkwanselen onze kroonjuwelen. De energiebedrijven, álles verkwanselen we. We redden Unilever met 1,4 miljard voor een paar zakjes soep en 3.000 banen, maar hier gaat het om 30.000 banen direct bij KLM, 60.000 op Schiphol en indirect honderdduizenden banen. Dus ik snap niet waarom we onze trots, onze blauwe zwanen, onze derde grootste particuliere werkgever, onze vrijheids- en vakantievloot, onze bereikbaarheidsvloot niet gaan helpen. Waarom niet? Waarom wel 1,4 miljard voor Unilever en waarom niet KLM, wat iedereen hier wel wil? Daar hebben we allemaal voor gestaan; we waren unaniem. Het was de eerste keer dat ik meemaakte dat de Kamer unaniem was. Waar blijft onze trots? We mogen best wel een beetje patriottistisch zijn, we mogen best patriotten zijn en ook een beetje chauvinisten. De Fransen doen dat ook. We laten ons de beste, oer-Hollandse kaas van het kurkdroge Franse stokbrood vreten. Ze lachen ons daar uit. Dus graag aandeelpakketvergroting. Hoe gaan we dat doen? Waar komt de dekking vandaan? Ik heb destijds gezegd: uit de verkoop van ABN. Maar wat gaan de ministers daaraan doen? Wat gaat de regering daaraan doen? Hoe staat het met het reddingsplan, mocht, desnoods "tijdelijke", nationalisatie nodig blijken? De voorgangers van de minister van Infrastructuur en Waterstaat, dus van luchtvaart, zeiden dat dat niet nodig is. Dat is wél nodig. Wij kunnen niet en Schiphol kan niet zonder KLM. Ze zijn als een Siamese tweeling. We willen terug naar de structuur met twee CEO’s, een van Air France binnen de holding en eentje van KLM. Dus onze huidige president-directeur van KLM wordt dan de tweede CEO in Frankrijk van de holding en ook vicevoorzitter. Ga het regelen! Desnoods moeten we onze Koning en koningin daarnaartoe sturen, maar regel het gewoon. We willen dat afspraken uit het verleden worden vastgelegd. Ik ga afronden, mevrouw de voorzitter. We willen alle afspraken uit 2015 vastgelegd hebben in keiharde garanties. Geen verdere centralisatie van KLM-activiteiten. Geen banen overhevelen van de KLM-hoofdvestiging in Amstelveen naar Parijs. Herbevestiging dat KLM zelfstandig financieel beheer houdt. Ook willen we dat de stichtingen SAK I en SAK II en alle afspraken die tussen de Nederlandse Staat en Air France-KLM zijn gemaakt in stand blijven. We willen afspraken dat de groei van een verlieslijdend Air France niet ten koste mag gaan van een winstgevend KLM. Ik ben helaas door mijn tijd heen, mevrouw de voorzitter. Ik hoop dat mijn collega’s nog zullen beginnen over de MER en alle andere dingen. Ik heb tot nu toe hier mijn best voor gedaan en geef het stokje door. Ik hoop in ieder geval dat ik reacties krijg. Ik heb uiteraard op alle punten moties achter de hand. Zo kent u mij, mevrouw de voorzitter. De voorzitter: Zo is dat. Dank u wel, meneer Graus. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Kröger namens GroenLinks. Mevrouw Kröger (GroenLinks): Voorzitter. "De publieke opinie heeft zich de laatste twaalf tot zestien maanden 180 graden tegen de luchtvaart gekeerd. Vliegen stond voor vrijheid, vakantie, succes en avontuur, en als ik op sociale media de reacties lees, staat vliegen nu voor geluidsoverlast, CO2-vervuiling en gebroken beloftes." Deze kraakheldere analyse komt van de voorzitter van de pilotenvakbond VNV. De luchtvaart is hard bezig zijn maatschappelijk draagvlak te verspelen. Hij knalt keihard aan tegen de grenzen van veiligheid, gezondheid en klimaat. De oplossing is dat niet groei het doel zou moeten zijn, maar bereikbaarheid. Daarom wil GroenLinks, net als de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur en de OVV dat we eerst een integrale discussie voeren over de luchtvaart en de bereikbaarheid van Nederland voordat we besluiten nemen over de toekomst van Schiphol en de vijf regionale vliegvelden. Wat we nodig hebben is een bereikbaarheidsnota die de connectiviteit van Nederland onderzoekt met álle modaliteiten. De Luchtvaartnota zou hier een onderdeel van moeten zijn, net als alternatieven zoals de trein. Voor we verder speculeren over groei, waar dan ook, moeten we eerst de voorwaarden vaststellen waaraan de luchtvaart moet voldoen. Ik kom op vijf punten. Veiligheid. Het vernietigende oordeel van de OVV over de manier waarop het ministerie en Schiphol de veiligheidsaanbevelingen hebben geïnterpreteerd, is een apart debat waardig. Voor nu neem ik hun conclusie over dat groei op dit moment niet mogelijk is. De heer Paternotte (D66): Mevrouw Kröger heeft het over groei en een bereikbaarheidsnota en dat is heel goed. U bent eigenlijk medeaanvrager van dit debat. Het gaat nu natuurlijk over de hoofdlijnen. De VVD heeft vandaag gezegd: wat ons betreft zo snel mogelijk verdere groei. De vraag die ik aan u zou willen stellen, is of u vindt dat Schiphol moet krimpen. Want daar is GroenLinks niet altijd even duidelijk over geweest. Mevrouw Kröger (GroenLinks): Waar wij duidelijk over zijn geweest, is dat de politieke vraag die nu voorligt — die ligt mede voor door het regeerakkoord — is dat dit kabinet heeft besloten dat Schiphol na 2021 mag groeien. Een van de deelnemers aan dit kabinet, de VVD, heeft aangegeven zelfs nog sneller te willen groeien. Wat ons betreft is dat echt niet aan de orde en moet een pas op de plaats worden gemaakt bij Schiphol en alle regionale luchthavens. Vervolgens moet worden gekeken hoe de bereikbaarheid van Nederland eruit gaat zien binnen de grenzen van het klimaat. Op welke manier houden we Nederland bereikbaar, houden we de connectiviteit en houden we die belangrijke economische functies zonder dat je de CO2-uitstoot, maar ook de uitstoot van ultrafijnstof en de andere overlast laten stijgen? Die vraag moet goed uitgezocht worden. Dan kan je conclusies trekken. De heer Paternotte (D66): Dit kabinet is inderdaad heel duidelijk: tot 2021 geen groei en daarna alleen als het schoner en stiller kan. In het verkiezingsprogramma van GroenLinks in Amsterdam staat dat Schiphol moet krimpen, kleiner moet worden, vanwege de enorme impact die u ziet. Vindt u dat nou ook of zegt u eigenlijk dat Schiphol die 500.000 vliegbewegingen gewoon mag houden? Mevrouw Kröger (GroenLinks): De heer Paternotte geeft een andere duiding van het regeerakkoord, namelijk dat het alleen mag als het schoner en stiller is, maar in het regeerakkoord wordt niet gezegd dat de CO2-uitstoot moet worden teruggedrongen. Dus de vraag blijft hoe je de luchtvaart binnen de grenzen van het klimaat krijgt. Dat is de uitdaging waar wij volgens mij voor staan. Dat is de uitdaging die ik bij de minister en de staatssecretaris neerleg en daar moeten scenario’s voor gemaakt worden. Krimp kan daar een mogelijkheid voor zijn. Dat is een vraag. Maar in ieder geval zouden wij de politieke vraag die door D66 mede in het regeerakkoord is beantwoord met groei na 2021 anders beantwoorden, namelijk met geen groei. De voorzitter: Gaat u verder. Mevrouw Kröger (GroenLinks): Over veiligheid ben ik duidelijk geweest. Op dit moment is er geen groei mogelijk. Dan klimaat. We worden klimaatneutraal per 2050, maar niet als de luchtvaart niet meedoet. De huidige ambities van CORSIA zijn echt veel te laag. Groei is geen optie zonder een sluitend plan voor de klimaateffecten. Geluidsoverlast. Tot nu toe is met steeds vernuftigere modellen een papieren werkelijkheid gecreëerd, maar mensen — ze zitten hier — zijn het zat. We moeten de beleving van de overlast terugdringen in plaats van wegrekenen. Gezondheid. Ultrafijnstof is de gevaarlijkste luchtvervuiling. Hoe erg precies wordt nu onderzocht, maar vanuit een voorzorgsbeginsel is een toename van emissies geen optie. En dan moet de infrastructuur op de grond en in de lucht het aankunnen. De drukte met vliegtuigen en mensen in een overvol luchtruim en op een overvolle luchthaven zorgt voor steeds meer problemen. Is de minister het met mij eens dat deze vijf punten eerst moeten worden opgelost? Wat GroenLinks betreft gaat de nieuwe bereikbaarheidsnota in kaart brengen hoe vliegverkeer binnen Europa grotendeels vervangen kan worden door treinen. Dat scheelt overbodige vluchten en houdt Schiphol vrij voor intercontinentale bestemmingen. Wij kijken uit naar de internationale treinagenda die de staatssecretaris mede op mijn verzoek opstelt. Graag zien we een update van de MKBA-studie voor Schiphol die al met de Kamer is gedeeld, waarbij een scenario opgenomen wordt waarin treinen een deel van het Europese vliegverkeer overnemen. Is de minister hiertoe bereid? Onderdeel van de bereikbaarheidsnota is wat ons betreft ook een zogenaamde plan-MER. In haar advies over de project-MER Lelystad is de Commissie voor de m.e.r. zeer duidelijk: een plan-MER die alle milieueffecten goed in kaart brengt, inclusief klimaat, gezondheid en de alternatieven, ontbreekt op dit moment. Is de minister bereid tot het maken van een plan-MER voor de luchtvaart in Nederland? Vervolgens hebben we natuurlijk de middelen nodig om te sturen op de luchtvaart die we willen, met een eerlijke prijs voor vliegen. Graag horen we van de minister van Financiën zijn ideeën over de tickettaks, extra heffingen voor lawaaiige en vervuilende vliegtuigen en dezelfde btw op treintickets als op vliegtickets. We moeten de schaarse slots eerlijk en efficiënt verdelen. De route met het grootste maatschappelijke belang en het vliegtuig met de laagste milieu-impact moeten voorrang krijgen. Kan de minister met de Kamer delen wat de mogelijkheden hiertoe zijn? En dan Lelystad Airport. De minister is heel helder geweest: laagvliegroutes zijn uitzonderlijk en moeten zo snel mogelijk worden beëindigd. Maar hoe kan de minister laagvliegroutes uitzonderlijk noemen als het uitgangspunt van Lelystad Airport was dat het verkeer niet mocht interfereren met het Schipholverkeer en dus eronder zou moeten blijven? Wanneer waren de minister en het ministerie voor het eerst op de hoogte dat er sprake zou zijn van langdurig laagvliegen bij de aansluitroutes? En waarom is de Kamer hier niet eerder over geïnformeerd? De minister gaf aan dat het beëindigen van de laagvliegroutes een harde randvoorwaarde is voor de herindeling van het luchtruim. Waar wordt dit vastgelegd? En kan de minister met de Kamer een analyse van de LVNL delen dat dit ook daadwerkelijk mogelijk is? En wat zegt de minister tegen mensen rond Wezep, Kampen en Zwolle, waar laaggevlogen gaat blijven worden, ook na de herindeling van het luchtruim? De groei van Lelystad Airport is hoogst onzeker en het vliegveld komt waarschijnlijk nooit uit de kosten. In reactie op moties en diverse Kamervragen is er zeer summiere informatie gekomen over de businesscase. De vraag is natuurlijk: wat leveren die 10.000 vluchten op Lelystad nou écht op? Waarom doordouwen met een verliesgevend vliegveld tegen zulke hoge maatschappelijke maar ook politieke kosten? Klopt het dat door de uitplaatsing van lawaaiige en nachtvluchten één vlucht naar Lelystad een veelvoud van vluchten op Schiphol zou kunnen betekenen? En is Lelystad bedoeld als een soort vliegwiel voor een snellere groei op Schiphol? In de huidige MKBA zijn niet meegenomen: de laagvliegroutes, gezondheid, natuur, klimaat, recreatie, maar ook bijvoorbeeld het feit, dat uit recente Kamervragen van mij bleek, dat een aantal windparken nu kleinere windturbines krijgen. GroenLinks wil echt dat er een gedetailleerde MKBA komt, en ook een businesscase, waarin deze effecten worden meegenomen. Kan de minister deze laten opstellen en zo snel mogelijk met de Kamer delen? Tot slot. Lelystad is een prestigeproject; niet om prestige te winnen, want alle glans is er allang van af, maar om gezichtsverlies te beperken. De oplossing is echt niet om nu door te douwen. Laten we het verlies van Lelystad nemen en, zoals zowel de OVV als de Rli adviseert, eerst een integrale discussie over de luchtvaart en de bereikbaarheid van Nederland voeren voordat we besluiten nemen over de toekomst van Schiphol of een van de regionale vliegvelden. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Kröger. Dan geef ik nu het woord aan de heer Van Raan namens de Partij voor de Dieren. Hij heeft een schooltasje bij zich. De heer Van Raan (PvdD): Voorzitter, ik heb straks een cadeau voor de minister van Infrastructuur. Voorzitter. Het luchtvaartdebat: de stellingen betrokken, de uitgangspunten bekend. Laat ik het eens op een andere manier proberen, een persoonlijke, en met een cadeautje. Luchtvaart zit in mijn bloed, niet alleen letterlijk vanwege het ultrafijnstof maar ook figuurlijk. Mijn allereerste wensberoep, zo gaat het verhaal in mijn familie, was niet brandweerman, dijkbouwer of visagist. Nee, dat was pietloot. Niet piloot, maar pietloot. Dus nog voor ik goed kon spreken, wou ik al de lucht in. In mijn jonge jaren had ik meer dan 50 modelvliegtuigen in mijn slaapkamer hangen. Ik las het lucht- en ruimtevaarttijdschrift Avia, over de laatste Super Connies, de eerste 747’s, de DC-9, de uitbreiding van Schiphol. Een kind van de jaren zeventig, toen de luchtvaart nog een onbesproken held van de vooruitgang was. Laten we die gedachte even parkeren. Voorzitter. Dit jaar gaat de Tweede Kamer voor het eerst het zogenoemde brede welvaartsbegrip gebruiken. In plaats van onze welvaart uit te drukken in één cijfer, gaat het brede welvaartsbegrip uit van kwaliteit van leven voor mens en dier, uitgedrukt in een dashboard van indicatoren. Het unieke daarbij is dat dit niet alleen een momentopname geeft van het hier en nu maar ook van het daar en straks. Als voorbereiding hierop is het boek De kwetsbare welvaart van Nederland 1850-2050 verschenen. Voor u denkt "waarom vertelt die man dat allemaal?": daar kom ik op. Het is een fantastische kruising van De eeuw van mijn vader van Geert Mak en Kapitaal in de 21ste eeuw van Piketty. Het boek beschrijft het brede welvaartsbegrip, dat wij dus gaan hanteren, voor 1850, 1910, 1970 en 2015 aan de hand van de gegevens van die tijden. Het is fascinerend om te lezen hoe wij bijvoorbeeld al drie keer succesvol een energietransitie hebben georganiseerd. Tegelijkertijd is het fascinerend om te lezen dat transities altijd zo lang mogelijk worden tegengehouden door bestaande belangen en altijd veel sneller gaan als er sprake is van het volgende. Een. Fiscale maatregelen en wetgeving dwingen het af. Twee. Er zijn alternatieven. En drie. De maatschappij is eraan toe, omdat het een harde noodzaak is. Dat is precies waar we nu aanbeland zijn in de luchtvaartdiscussie. Na de Tweede Wereldoorlog moest de luchtvaart met man en macht worden opgebouwd. Versnellers hierbij waren landingsrechtenuitgiften, geen accijns op kerosine, geen btw op tickets, makkelijke bouwvoorschriften en fiscale maatregelen. De sector is machtig geworden. Zo machtig, dat ze erin geslaagd zijn buiten de Parijse klimaatafspraken te blijven. Machtig, omdat ze al jarenlang alle touwtjes in handen hebben weten te houden en het verantwoordelijke ministerie lieten toekijken en faciliteren. En zo machtig, dat ze in 2018 burgers, boeren en buitenlui naar hartenlust kunnen schiphollen, desnoods onder het mom van "de balans zoeken", zoals topman Elbers zo verleidelijk in Buitenhof zei. Voorzitter. Die balans is al jaren zoek. En waarom? De toenemende CO2-uitstoot van luchtvaart maakt het halen van de klimaatdoelen onmogelijk. De Onderzoeksraad voor Veiligheid voelde zich nota bene twee keer geroepen te stellen dat de veiligheid steevast ondergeschikt wordt gemaakt aan groei. Omwonenden komen op niet eerder vertoonde schaal gezamenlijk in opstand. De toenemende geluidsoverlast wordt met doorzichtige rekentrucjes en handige definities weggetoverd. Handhaving wordt onmogelijk gemaakt met een onnavolgbaar handhavingsvacuüm. De hoeveelheid ultrafijnstof en stikstof zal grote gevolgen hebben voor de luchtkwaliteit en de gezondheid van de omwonenden. Honderdduizenden ganzen zijn de afgelopen jaren vergast rondom Schiphol, zonder dat het geholpen heeft. Voorzitter. Vorig jaar nam de Kamer onze motie aan om het begrip "hinder" breder te definiëren. "Hinder" staat immers al lang niet meer gelijk aan "geluid". De Kamer erkent dat nu, dus moet de impact van luchtvaart op klimaat, op kwaliteit van leefomgeving voor mens en dier, en op veiligheid volwaardig worden meegewogen in de besluitvorming. Durft de minister haar mooie MER Lelystad te laten toetsen aan Europese richtlijnen? Als het goed is, natuurlijk wel. Graag een reactie. Eén ding is duidelijk geworden: het kan niet meer zo zijn dat de winst op geluidsoverlast automatisch leidt tot het uitvoeren van meer vluchten. Er zijn inmiddels meer harde criteria waarnaar gekeken moet worden. Graag een reactie van de minister op dit punt. Dus het klimaat, de veiligheid en de kwaliteit van leefomgeving bepalen de grenzen van de luchtvaart in Nederland, en níét de luchtvaarsector. Het is tijd voor een nieuwe transitie. Alle ingrediënten zijn aanwezig: harde noodzaak, alternatieven, fiscale maatregelen en wetgeving, en een kanteling in de maatschappij. Korte afstanden worden voortaan met de trein afgelegd in plaats van met het vliegtuig. "Vlieg verstandig, neem de trein" is het nieuwe credo. Nu de rente historisch laag is, kan de minister grootschalig investeren in Europese treinverbindingen. Is zij bereid hiertoe samen met de minister van Financiën — hij zit hier tenslotte niet voor niks — een plan van aanpak te maken? Accijns heffen op kerosine en een vliegtaks instellen; de fiscale cadeautjes uit de vorige eeuw hebben we immers niet meer nodig. We horen graag of de minister van Financiën het op dit punt met ons eens is. Zo gaat het hele systeem op de schop. Op dit moment kunnen we niet anders dan concluderen dat we moeten vasthouden aan de grens van 500.000 vliegbewegingen op Schiphol, omwille van de veiligheid en de kwaliteit van de leefomgeving. Code rood! Maar we weten ook dat omwille van het klimaat dit aantal vervolgens stapsgewijs naar beneden moet. Naar 300.000 vliegbewegingen in 2030 zou een hoop problemen in één keer oplossen. Het uitbreiden van Lelystad Airport is in dit scenario uiteraard helemaal niet meer nodig. Voorzitter. Ik kom terug op de beginvraag: is de luchtvaart nog de onbesproken held van de vooruitgang? Wij stellen dat dat niet meer zo is, en al een tijdje. De samenleving krijgt dat ook door: de sky werd de limit. Wat ons betreft worden beleidsbeslissingen met een impact zo groot als die van de luchtvaart voortaan vooraf beoordeeld aan de hand van het brede welvaartsbegrip. Is de minister daartoe bereid? Wat ooit een goed idee was, hoeft dat later niet meer te zijn. Als er iets is wat de geschiedenis ons leert, is het dat wel. Gelukkig heeft de geschiedenis aangetoond dat er een uitweg is, en de samenleving is er klaar voor. We kijken uit naar de reactie van de minister. Ik zou haar graag wat willen geven, via de bode. Ik zal het even toelichten. Het is een kleine aansporing. Het is een hashtag en die luidt: #300k2030. Zo weet de minister waar zij ongeveer op moet uitkomen met het aantal vliegbewegingen in Nederland. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Neemt u uw koffer mee? De heer Van Raan (PvdD): Zeker. De voorzitter: Dan geef ik nu het woord aan de heer Laçin namens de SP-fractie. Dank u wel, mijnheer Van Raan. De heer Laçin (SP): Dank, voorzitter. We hebben de afgelopen maanden vaak gedebatteerd over de toekomst van de luchtvaart in Nederland. Deze debatten worden steevast gevolgd door veel mensen van actiecomités, bewonersverenigingen en inwoners van verschillende provincies. Ze zitten hier ook op de publieke tribune vandaag. Ik wil hen dan ook van harte welkom heten. Het vandaag gelanceerde Landelijk Bewonersberaad Luchtvaart, het LBBL, heeft eerder vandaag een petitie aangeboden aan de vaste Kamercommissie. Wij onderstrepen en steunen alle punten van de petitie en vragen de minister hierop te reageren, om mee te beginnen. Voorzitter. Schiphol barst uit zijn voegen. Ongebreidelde groei heeft ervoor gezorgd dat het maximale aantal vliegbewegingen van 500.000 vorig jaar nagenoeg is bereikt. 20% van die vliegbewegingen wordt uitgevoerd door lowcostcarriers en staatsgesteunde Midden-Oostencarriers; maatschappijen die nauwelijks bijdragen aan de werkgelegenheid en de economie hier in Nederland. Sterker nog, zij zorgen voor een ongelijk speelveld en duwen de arbeidsvoorwaarden van arbeiders hier in Nederland naar beneden. De oneerlijke concurrentie en de groei van Schiphol zorgen voor een enorme toename van de werkdruk van bijvoorbeeld bagageafhandelaars, grondstewardessen en beveiligers. Ook de NLR bevestigt dit in de Integrale Veiligheidsanalyse Schiphol en stelt dat de veiligheid op de grond niet overgelaten kan worden aan de sector. De afgelopen weken staakten bagage- en passagiersafhandelaars voor minder werkdruk, minder strakke roosters en meer vaste banen. Terecht. Het aantal passagiers op Schiphol is tussen 2009 en 2016 gegroeid met ruim 50%. Het aantal arbeiders in de dienstverlening, waaronder die afhandelaars, maar met 12%. Het aantal beveiligers is zelfs afgenomen met 25%. Ongelooflijk. Gaan deze bewindslieden ervoor zorgen dat de Schiphol Group zorgt voor voldoende goed opgeleid personeel met een zeker contract? Want dit raakt aan de veiligheid en kan niet afgedaan worden als arbeidsvoorwaarden alleen. Dan over de werkomstandigheden van piloten. Ik heb het eerder al gehad over verschillende onderzoeken die in opdracht van de Europese Commissie zijn uitgevoerd, waaruit blijkt dat Europese piloten die vliegen op basis van schijnzelfstandigheid en pay-to-fly een veel slechtere veiligheidsbeleving hebben dan andere piloten. Sociale misstanden kunnen dus direct invloed hebben op de vliegveiligheid. Dat moet stoppen. Is de minister bereid op de eerstvolgende bijeenkomst van de raad van transportministers deze sociale misstanden te agenderen en de Europese Commissie op te roepen om met een Europese aanpak te komen waar dit de vliegveiligheid raakt? Verder over de veiligheid op Schiphol, voorzitter. Terwijl de sector zich een ongeluk lobbyt voor groeimogelijkheden, trekt de Onderzoeksraad voor Veiligheid aan de bel, opnieuw. Het ministerie en Schiphol beweren onterecht dat het OVV-rapport over de vliegveiligheid op Schiphol geen signalen geeft dat de vliegveiligheid de grenzen heeft bereikt. De Onderzoeksraad stelde echter nogmaals dat: 1. de veiligheid een ondergeschikte rol speelt in de discussie over eventuele groei op Schiphol; 2. er fundamenteel anders samengewerkt moet worden om de veiligheid te waarborgen; 3. het ministerie geen zicht heeft op het totale veiligheidsniveau van het vliegverkeer op en rond Schiphol. Daar schrik ik van. Ik hoop dat deze ministers daar ook van schrikken. Ik vraag mij af wat zij gaan doen met de kritiek die de raad heeft geuit en hoe zij ervoor gaan zorgen dat de veiligheid niet meer ondergeschikt is bij afwegingen over de toekomst van Schiphol. Voorzitter. De SP heeft vaker aandacht gevraagd voor het vrachtverkeer op Schiphol. Omdat de minister geen regie heeft genomen en Schiphol het selectiviteitsbeleid aan zijn laars heeft gelapt, verdwijnen er banen op Schiphol en vliegen dakpannen van daken in Maastricht. Op 14 februari hebben de luchtvaartmaatschappijen op Schiphol ingestemd met een local rule. Hoe staat het met de implementatie van deze local rule? Wordt de local rule ingevoerd voor het komende winterseizoen en, zo niet, wat zijn dan de gevolgen? Graag een reactie van de minister van IenW. Voorzitter. De uitbreiding van vliegveld Lelystad was, is en blijft een ontzettend slecht plan. Dat vind ik niet alleen gelukkig. Ook ontzettend veel ondernemers en inwoners van verschillende provincies vinden dit. Op 5 maart heb ik ondernemers gesproken op vliegveld Teuge, heb ik ondernemers en inwoners gesproken in het prachtige Hoenderloo en in Stadshagen in Zwolle. Allemaal maken zij zich zorgen en boos over de gang van zaken: laagvliegroutes over rust- en natuurgebieden, uitstoot van fijnstof en ultrafijnstof, en geluidshinder. En dat allemaal voor vakantievluchten naar Zuid-Europa. Daarmee nekken we ons binnenlands toerisme en verdwijnen er meer banen dan er bij komen. De enige die wij een plezier doen met dit schiphollen en doordrukken is Schiphol zelf. Want door uitplaatsing van avond- en nachtvluchten naar Lelystad, kunnen er tienduizenden vliegbewegingen bij op Schiphol en kunnen de Schiphol Group en de luchtvaartlobby een feestje vieren. Maar dit feestje is een nachtmerrie voor het klimaat, de natuur en de omwonenden. Ik wil keiharde garanties van deze minister dat zij deze nachtmerrie niet gaat laten gebeuren. Is zij het met ons eens dat een concreet aantal vliegbewegingen de basis moet blijven om op te sturen en op te handhaven? Want dat handhaven gebeurt nu al jaren niet op Schiphol. Gemaakte afspraken zijn nauwelijks wat waard. Inwoners van onder andere Uithoorn, Aalsmeer en Amstelveen weten er alles van, aangezien de afspraak dat woonkernen rondom Schiphol zo veel mogelijk ontlast zouden worden, niet wordt gehandhaafd. Daarom wil ik van de minister garanties krijgen dat ze wel gaat inzetten op goede handhaving. Over de actualisatie van de MER hebben voorgaande collega’s, mevrouw Kröger en de heer Van Raan, al het een en ander gezegd. Daar wil ik mij bij aansluiten. Is de minister bereid om de MER van Lelystad en van alle andere vliegvelden opnieuw te doen met de totale milieueffecten daarin, dus ook van ultrafijnstof, fijnstof en CO2-uitstoot boven 900 meter? Die verdwijnt immers niet. Dan is er ook gewoon CO2-uitstoot. Afrondend, voorzitter. De enige toekomst voor de luchtvaart in Nederland is een luchtvaart die in balans is met mens, milieu en klimaat. Daarom wil de SP een stop op de ongebreidelde groei van Schiphol. 500.000 blijft voorlopig 500.000. Ook de plafonds voor andere vliegvelden blijven gewoon staan en we blazen de ontwikkelingen rondom Lelystad Airport af. Daarnaast wil de SP dat er binnen de bestaande ruimte keiharde afspraken gemaakt worden, zodat er echte banen op Schiphol komen, en dat we de strijd aangaan met oneerlijke concurrentie en onzekere contracten. Dank, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Dan geef ik nu het woord … O, de heer Remco Dijkstra heeft een vraag. De heer Remco Dijkstra (VVD): Voorzitter, ik wachtte even tot de heer Laçin klaar was. Hij had het in zijn laatste zinnen over echte banen op Schiphol, maar de banen bij cargo zijn toch ook echte banen, zou ik zeggen. De heer Laçin (SP): Ja. De heer Remco Dijkstra (VVD): Goed zo. Als u dat echte banen vindt, waarom pleit u dan überhaupt voor een stop op de groei van de luchtvaart, terwijl u kan weten dat dat juist ten koste gaat van banen in de cargo, waar u vervolgens zelf weer op de barricaden voor gaat staan? De heer Laçin (SP): Nee, de heer Dijkstra schetst hier de omgekeerde wereld. Daar is hij goed in. Dat weten we. Wat op dit moment banen kost op Schiphol is dat de overheid, het kabinet, ook onder aanvoering van uw partij geen regie heeft genomen. Daardoor zijn al die local carriers en Midden-Oostencarriers juist binnengehaald. 20% van de vliegbewegingen op Schiphol worden uitgevoerd door die carriers. Dat gaat ten koste van de cargo. Daarom pleit de SP ervoor om werk te maken van het selectiviteitsbeleid en de cargo, de vrachtvluchten, meer ruimte te geven binnen de bestaande kaders, zodat die banen, die dankzij uw partij nu verdwijnen, juist blijven. Dat is de juiste volgorde. De voorzitter: Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Amhaouch namens het CDA. De heer Amhaouch (CDA): Voorzitter. De welvaart brengt ons vele goede zaken, maar die welvaart komt niet toevallig aanwaaien. Daar wordt hard voor gewerkt. Bedrijven uit Nederland handelen en exporteren over de hele wereld en heel de wereld wil met ons handelen. Een van de manieren waarop van die welvaart wordt genoten, is doordat we steeds vaker het vliegtuig nemen. Vaak voor zakenvluchten, vaak voor vakanties met partner en kinderen. Maar aan de welvaart kleven ook nadelen. Velen ervaren de luchtvaart als hinderlijk qua geluid, bijvoorbeeld de nachtvluchten, en zien de negatieve impact op het milieu. Anderen zien de luchtvaart als een steeds belangrijkere infrastructuur, die noodzakelijk is voor zakendoen en brood op de plank. Zij zien dat vliegvakanties ook bereikbaar worden voor de grote groep en niet alleen voor de elite zijn. Voorzitter. Ik zal een aantal punten opnoemen die belangrijk zijn voor het CDA. We beginnen met de luchthaven Lelystad. Het CDA heeft in het dossier Lelystad Airport altijd gezegd dat het de uitkomst van de MER en het advies van de Commissie voor de m.e.r. zwaar zal laten wegen. Nu de Commissie voor de m.e.r. een positief oordeel heeft geveld over de compleetheid en de kwaliteit van de MER is dit voor ons een belangrijk gegeven. Dat geeft zorgvuldigheid aan. Wij vragen nadrukkelijk aan de minister wat zij gaat doen met de adviezen en de aanbevelingen die de Commissie voor de m.e.r. in haar bevindingen aandraagt. Worden deze allemaal overgenomen? Denk hierbij bijvoorbeeld aan het zorgvuldig opzetten van een programma van eisen voor het monitoringprogramma, met name bij die eerste 10.000 vluchten, waar bewoners en de centrale overheden bij betrokken worden. Dit is noodzakelijk om tussentijds goed te kunnen bijsturen en te kunnen inspelen op verbeteringen. Voorzitter, dan naar Schiphol. Afspraak is afspraak. Schiphol zit daar al aan de grens van 500.000 en mag volgens het Aldersakkoord pas na 2020 weer groeien. Daar staat een handtekening van het Rijk onder; wij staan ook voor die handtekening. Pas na 2020 is de vraag aan de orde op welke verantwoorde wijze Schiphol verder kan groeien. Er komt een nieuwe Luchtvaartnota, die vooruitkijkt naar 2040. Die nota zal de kaders moeten schetsen voor de drie P’s — people, planet en profit — met alle mogelijke nieuwe innovaties en mobiliteit. De CDA-fractie realiseert zich heel goed dat de opening van Lelystad later dan gepland doorgang kan vinden. Dit was een terecht besluit van de minister. Toch menen wij dat uitstel van Lelystad geen reden is om aan het Aldersakkoord te gaan tornen. Wij willen een betrouwbare overheid zijn: dus tot en met 2020 500.000. In het Aldersakkoord uit 2008 was overigens ook vastgesteld dat Schiphol na 2020 wel kan groeien. Volgens mij was de PvdA daar ook bij, sorry. De heer Gijs van Dijk (PvdA): Ik denk het ook, maar ik wilde wat anders vragen aan de heer Amhaouch. Ik heb vanmiddag een oproep gezien van de VVD, die zegt: wij moeten nu al meer vluchten gaan toestaan op Schiphol. Hoe denkt het CDA hierover? De heer Amhaouch (CDA): De VVD moet nog aan de beurt komen om dat allemaal mooi toe te lichten. Als ik het zo interpreteer zoals het precies op NU.nl staat, is het inderdaad: groei. Er staat geen timing bij. Ik wil dus ook graag van de VVD weten welke timing daarbij hoort. Als dat na 2020 is, zitten wij inderdaad op één lijn volgens het regeerakkoord. Is het voor 2020, dan verschillen we van mening. Voor ons als CDA is het belangrijk dat we de komende tweeënhalf jaar goed gebruiken om de operationele capaciteit in orde te brengen en de verbeteringen door te voeren die nodig zijn om Schiphol te laten groeien. Denk daarbij aan het in goede orde brengen van de veiligheid, de afhandelingen, de douane en de infrastructuur. Als dat gebeurd is, kunnen wij verantwoord, op een duurzame manier, na 2020 gaan groeien. De heer Gijs van Dijk (PvdA): Uit het verhaal van de heer Amhaouch heb ik begrepen dat er nog wel een aantal voorwaarden — planet, profit — aan zitten en er allerlei zaken bij moeten worden betrokken, voordat je dat besluit kunt nemen. Ik hoor de heer Amhaouch dus twee dingen zeggen: ja, we gaan verder met groeien, maar het CDA stelt wel een paar voorwaarden. Heb ik het zo goed begrepen? De heer Amhaouch (CDA): Voorzitter. Wat ik zeg is dat je in de Luchtvaartnota 2020-2040 — dat is een doorkijk van meer dan twintig jaar —- wel duidelijk moet maken hoe je bijvoorbeeld duurzamer gaat vliegen en welke afstemming je doet. Dat wil niet zeggen dat je na 2020 alles geïmplementeerd moet hebben wat je in twintig jaar wilt uitzetten. Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Ik werd ook getriggerd door het CDA met de drie P’s. Voor mij is people een van de allerbelangrijkste, belangrijker dan profit in ieder geval. Ik zou graag van de woordvoerder van het CDA willen horen hoe hij aankijkt tegen de fijnstofproblematiek. Als je op de website van het RIVM kijkt naar de effecten van fijnstof, blijkt fijnstof heel veel implicaties te hebben voor bewoners en omwonenden van vliegvelden. Hoe staat het CDA daarin? De heer Amhaouch (CDA): Mevrouw haalt één P eruit: people. Natuurlijk is people belangrijk, maar dat zijn ze allemaal. Er moet een balans zijn. Iedereen wil namelijk zijn brood verdienen en daar is een vliegveld belangrijk bij. Iedereen wil gezond kunnen leven. Dat geldt ook voor mensen met kinderen. De peoplecomponent is dus belangrijk. We willen ook onze planeet doorgeven; het rentmeesterschap. Fijnstof is een heel brede discussie, die in het hele land wordt gevoerd. Dat geldt voor de luchtvaart en voor heel veel andere zaken. Ook de Commissie voor de m.e.r. heeft in haar rapport verwezen naar een aantal simulaties die zijn gedaan; dus geen metingen maar simulaties. Daaruit blijkt dat het niet anders is dan op andere plekken. Dat staat in het rapport van de Commissie voor de m.e.r. Mevrouw Van Brenk (50PLUS): Het CDA zegt: tot 2020 staat onze handtekening wat het niet verder groeien betreft; maar daarna zijn er mogelijkheden en dan willen we de drie P’s waarborgen. Ik vraag het nogmaals: in hoeverre rekent het CDA de effecten mee? Je leeft een jaar korter als je bij een vliegveld woont. De heer Amhaouch (CDA): We hebben in het regeerakkoord staan dat we na 2020 mogen groeien via de 50/50-regel: 50% milieuwinst en 50% groei. Dat noemen we duurzame groei. Daar komt Lelystad nog bij. Als dadelijk het luchtruim geherindeeld is en hoger wordt gevlogen — dat is het belangrijkste, want de mensen maken zich zorgen over het laagvliegen — creëer je nog eens ruimte voor 50.000 en kan Schiphol aan zijn functie voldoen. Fijnstof is een van de componenten die je meeneemt in het totaalplaatje, net als geluid, dat je ook meeneemt. Je neemt zo veel aspecten mee. Eén jaar minder leven, zoals u zegt, is natuurlijk een serieuze component die je moet meenemen. Maar in alle dossiers zijn die componenten valide, niet alleen voor de luchtvaart. De heer Van Raan (PvdD): Even doorgaand op die fijnstofproblematiek, de partikels. Is de heer Amhaouch het met ons eens dat voor hinder van vliegtuigen het eigenlijk niet uitmaakt of er betalende passagiers in zitten of niet-betalende passagiers? Met andere woorden, dat je bij het vaststellen van hinder, zeker het brede hinderbegrip, eigenlijk alle vliegtuigbewegingen mee moet tellen en niet alleen de General Aviation? De heer Amhaouch (CDA): Dat is heel belangrijk. Daar kom ik dadelijk nog op terug in mijn inbreng. In het regeerakkoord staat dat we het aantal vliegbewegingen los moeten laten en we ons meer moeten concentreren op de hinder. Als de heer Van Raan dat bedoelt, bouwen we inderdaad prikkels in dat luchtvaartmaatschappijen gaan innoveren. Dan kijken we niet alleen naar het aantal vluchten, maar naar de hinder ervan, in het kader van milieuverontreiniging en in het kader van geluid. Als we ons daarin kunnen vinden en we het aantal vliegbewegingen loslaten, moeten we het totaal aan hinder meenemen en niet het aantal vluchten, of het nu leisure is, een zakenvlucht of een helikopter. Maar dan moet je wel het aantal bewegingen loslaten. De vraag terug is of ook de heer Van Raan het aantal bewegingen los zal laten. De heer Van Raan (PvdD): Nou, dat is goed nieuws. Dat betekent dat we de hinder van álle vliegtuigbewegingen meetellen. Ik begrijp dat de heer Amhaouch van het CDA graag dat aantal van 500.000 wil loslaten. De heer Amhaouch (CDA): "Goed nieuws" wordt het genoemd. Ik denk dat ook de Partij voor de Dieren het aantal vliegbewegingen los zal laten en samen met de rest van de Kamer zal kijken naar het aantal bewegingen dat we kunnen realiseren met inachtneming van allerlei aspecten van hinder. Mevrouw Kröger (GroenLinks): Hinder. Daarnet ging het met mijn collega Van Brenk even over fijnstof. Het zorgelijke type fijnstof rond vliegvelden is ultrafijnstof. Dat zit op dit moment niet in de MER. Het wordt op dit moment onderzocht door het RIVM, maar eigenlijk zijn alle medische wetenschappers het erover eens dat dit het gevaarlijkste type fijnstof is met de grootste gezondheidsschade. Is de heer Amhaouch het met GroenLinks eens dat je, omdat het om zoiets kwetsbaars gaat, waarbij zelfs bij ongeboren kinderen de hersenen worden aangetast, een voorzorgsbeginsel zou moeten hanteren met betrekking tot ultrafijnstof en dat je de emissie niet zou moeten laten groeien totdat volstrekt duidelijk is wat de effecten zijn? De heer Amhaouch (CDA): Volgens mij heb ik daarover gezegd wat ik gezegd heb. Ik heb gezegd dat fijnstof een van de aspecten is die je natuurlijk moet meenemen. Fijnstof is niet alleen maar een issue in de luchtvaart. Fijnstof is een issue op meerdere terreinen. We hebben het ook over fijnstof in de intensieve veehouderij en bij bedrijven gehad. Je moet dat dus in zijn totaliteit meenemen. Zoals u zegt wordt er inderdaad onderzoek naar gedaan. Laten we die onderzoeken afwachten. Als het momentum er is, moeten we ingrijpen, maar zover zijn we nog niet. Dan loopt u op de zaken vooruit. Mevrouw Kröger (GroenLinks): Het is een feit dat ultrafijnstof — dat is echt iets anders dan fijnstof in bijvoorbeeld de intensieve veehouderij zoals de heer Amhaouch beschrijft — waarvan uitzonderlijk hoge concentraties rond vliegvelden zijn, een grote impact heeft op onder anderen ongeboren kinderen. Dat is nu al duidelijk, maar de heer Amhaouch zegt dus dat we niet een voorzorgsbeginsel moeten hanteren? De heer Amhaouch (CDA): We moeten dit niet anders behandelen dan we bij andere dossiers doen. De voorzitter: Gaat u verder. De heer Amhaouch (CDA): Voorzitter. Ik zei het al: er is werk aan de winkel. We hebben nog tweeënhalf jaar de tijd om een aantal zaken op orde te brengen op Schiphol. De OVV heeft een rapport uitgebracht waarop de minister volgens mij al heeft gereageerd. Volgens mij heeft ze al gezegd dat ze de aanbevelingen omarmt. De veiligheid staat op nummer één en moet op nummer één blijven. We zien de laatste tijd toch wel wat chaos ontstaan op Schiphol. Het gaat dan om zaken als piekbelastingen, de capaciteit voor afhandelingen, de douanes, het parkeren, het openbaar vervoer. Ik heb het dan even niet over de stroomstoring die er is geweest, want daarvoor wachten we eerst het rapport van TNO af. Voorzitter. Vliegen moet duurzamer. We willen dat er echt werk wordt gemaakt van biokerosine. Dat staat ook in het regeerakkoord. Hoe gaat de minister dat feitelijk realiseren? Er is maar zeer beperkt biokerosine beschikbaar. Hoe ziet de roadmap eruit om biokerosine minimaal in alle EU-landen beschikbaar te hebben? Inderdaad, voor korte afstanden kan de trein een goed alternatief zijn. Naar Parijs en Londen vliegen jaarlijks 6 miljoen mensen, ongeveer 115.000 personen per week. Mijn sigarendoosberekening laat zien dat dit ongeveer twintig lange treinen per dag extra zijn op het reeds drukke spoor. Hoe gaat het ministerie een doorbraak bewerkstelligen? Hoe gaat het ervoor zorgen dat dit ook echt gaat gebeuren? Hoeveel tijd heb je ervoor nodig om de trein als een serieus alternatief te kunnen aanbieden op basis van reistijd, comfort en prijs? Wordt dit onderdeel van de Luchtvaartnota 2020-2040? Ik wil dat graag weten van de minister. De heer Graus (PVV): Ik noemde het al in mijn termijn: KLM is een van de koplopers wereldwijd als het gaat om biokerosine en het aanschaffen van stillere en zuinigere vliegtuigen. Ze zijn echt bereid om iets te doen om de overlast voor omwonenden te verminderen. Nu is de heer Amhaouch wel van de partij die ook de tickettaks, de vliegtaks zoals die ook wel genoemd wordt, wil invoeren. Dat haalt natuurlijk heel veel innovatie weg. Het belemmert de airlines. Is de heer Amhaouch het met mij eens dat we een airline als KLM moeten belonen en niet moeten bestraffen en dat we ook de passagiers niet moeten bestraffen met een tickettaks? De heer Amhaouch (CDA): KLM is goed bezig met biokerosine, maar ook zij geven aan dat er een tekort is. Ook wereldwijd is er een tekort. Een van de low hanging fruits, laaghangend fruit, is het toepassen van biokerosine. Dat kan de CO2-uitstoot beperken tot 50%. We moeten daar dus op inzetten en we moeten maatschappijen die van goede wil zijn ondersteunen. Dan kom ik op de tickettaks. Die staat inderdaad in het regeerakkoord. Dat is een hele onderhandeling geweest. Wij vinden het belangrijk dat die eerst Europees wordt onderzocht. Wij kennen de oude tickettaks. De heer Graus en ik komen allebei uit Limburg. Wat gebeurt er inderdaad? Als je die tickettaks nationaal gaat invoeren, gaat iedereen naar Weeze, Düsseldorf, Keulen, Dortmund of Liège. Dat wil je niet, want dan heb je het effect niet. Dus als we naar een tickettaks toe gaan, laten we dat dan Europees doen. Als we het nationaal gaan doen, moeten we heel goed nadenken over de vraag waar dat geld naartoe gaat en wat het effect daar van is. Als we alleen een tickettaks gaan invoeren om het te belasten en als we daar niks zinvols meedoen voor de luchtvaart, moeten we ons eens heel goed achter de oren gaan krabben. De heer Graus (PVV): Wij, de heer Amhaouch en ik, zijn inderdaad provinciegenoten. We komen uit een provincie met heel veel kilometers grens en we hebben de weglekeffecten daar meegemaakt. Ik zie het niet gebeuren dat deze twee bewindspersonen, hoe leuk en hoe aardig ik ze ook vind, iets gaan toezeggen. Bent u dus bereid om met mij samen een motie op te stellen, nu u toch aan mijn zijde staat pardoes? Zullen we de Kamer daar een uitspraak over laten doen? De heer Amhaouch (CDA): Waar nodig wil ik graag met de heer Graus optrekken. Dan moet het wel zinvol zijn. Ik denk dat het regeerakkoord heel duidelijk is over de tickettaks. Laten we de minister eerst laten uitvoeren en niet op de zaken vooruitlopen. Dat neemt niet weg dat wij altijd nog mooie moties samen kunnen ondertekenen, meneer Graus. Ik ga verder met duurzaamheid. Om duurzaam te vliegen zijn innovaties nodig. We kunnen het beste de innovaties en verduurzaming stimuleren met wortel-en-stokbeleid. Zou de minister daarop willen reflecteren? Hoe ziet zij de wortel en hoe ziet zij de stok? Het CDA gelooft in de kracht van innovatie. Dat laten vele duizenden mkb-bedrijven dagelijks zien. Voorzitter. Van kwantiteit naar kwaliteit. Om de slag van kwantiteit naar kwaliteit te maken is sterke regie en samenwerking nodig voor alle grote vliegvelden in Nederland. Nederland is wat dat betreft maar een postzegel. Daarom willen we overkoepelende en integrale regie die slimme afstemming verzorgt over Schiphol, Lelystad, Rotterdam, Eindhoven, Eelde en Maastricht. Is de minister bereid om met deze vliegvelden het gesprek aan te gaan? Het regeerakkoord zegt dat we de focus gaan leggen op hinderbeperking in plaats van op het aantal vliegbewegingen. Dit vinden we als CDA een goed uitgangspunt; de Partij voor de Dieren vindt dat ook, heb ik net gehoord. Dat doet meer recht aan de beleving van betrokkenen en omwonenden en geeft de sector de ruimte en prikkels om met innovatieve oplossingen te komen. Het CDA ziet graag hoe dat geoperationaliseerd gaat worden. Hoe gaat de minister deze zinsnede uit het regeerakkoord uitwerken? Dan de governancestructuur. We hebben een heel goede rondetafel achter de rug over de nieuwe governancestructuur voor de luchtvaart. Inderdaad, het functioneren van de Omgevingsraad Schiphol (ORS) moet tegen het licht gehouden worden. De Alderstafel moet geëvalueerd worden. We moeten ons in den brede beraden hoe we de besluitvorming rond de luchtvaart in de toekomst willen vaststellen. Wij voelen wel iets voor het idee van de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland van een SER-achtige aanpak met onafhankelijke deskundigen, wetenschappers en vertegenwoordigers, zoals de spoorwegen. Het is een platform dat de discussie voert over de nationale luchtvaart. Die groep geeft adviezen aan het kabinet. In diezelfde rondetafel kwam via de wethouder van Aalsmeer een signaal van gemeentes rondom vliegvelden: laat ons een eigen afweging kunnen maken op het gebied van wonen, werken en recreatie. Hij zei letterlijk: we hebben de lasten van een vliegveld en we weten dat we er ook veel aan te danken hebben, maar ga niet een hele gemeente op slot zetten omdat er niks meer gebouwd mag worden, er geen bedrijf meer uitgebouwd kan worden en we zelf geen invulling kunnen geven aan recreatie. Die stem moet ook in de nieuwe governancestructuur een plek krijgen. Die moet meegenomen worden. Geef de gemeenten niet alleen de lasten, maar ook de ruimte om iets terug te doen. Als laatste kom ik bij de KLM. De KLM moet een sterke speler blijven. Recent is de positie van de KLM binnen Air France-KLM weer ter discussie gekomen. Centraal staat voor het CDA de vraag hoe we de belangen van de KLM borgen. Hoe zorgt de minister ervoor dat een personeelskwestie bij Air France niet de KLM leegzuigt? Er zijn bij de fusie indertijd afspraken gemaakt. Die afspraken zouden opnieuw moeten worden vastgesteld en moeten goed worden verankerd. Dat brengt rust en duidelijkheid. Welke informele en formele invloed en instrumenten heeft de minister daarvoor? Ten slotte, voorzitter. Het hele luchtvaartbeleid dat we vandaag bespreken, maar dat we ook eerder bespraken, heeft te maken met draagvlak. Het is heel belangrijk dat we in de nieuwe governancestructuur en hoe we met elkaar omgaan in deze Kamer ervoor zorgen dat er een goede balans komt tussen people, profit en planet. De heer Van Raan (PvdD): De heer Amhaouch heeft gelijk: we trekken erin op dat we de getallen loslaten; wij naar 300.000 en de heer Amhouach wil meer. Ik wil van één ding weten of ik het goed begrepen heb. De heer Amhaouch zegt dat veiligheid het belangrijkste is. Het OVV-rapport geeft duidelijk aan: alle aanbevelingen opvolgen. Indirect en direct hoort daarbij herindeling van het luchtruim. Alvorens besluiten te nemen over uitbreiding van luchtvaart moet er heringedeeld worden, dus dat kan niet voor 2023. Maar ik hoor de heer Amhaouch ook zeggen dat we in 2020 weer kunnen praten over groei. Die twee kan ik niet met elkaar in verband brengen. Misschien kan de heer Amhaouch dat toelichten. De heer Amhaouch (CDA): Ik zal een poging doen om te helpen. De OVV doet een hele reeks aan aanbevelingen over veiligheid. Ook daar moeten we de veiligheid niet bagatelliseren, want de OVV heeft een goed rapport uitgebracht. Het is laaghangend fruit in veiligheidsissues: operationeel, op de banen, baanswitches. Er zijn ook structurele verbeteringen dat je inderdaad ook rekening houdt met de herindeling als het dadelijk gaat groeien. De herindeling is één ding. Dat heeft het CDA ook al een paar keer gezegd in een AO Luchtvaart. Er zijn meerdere kabinetten geweest die daar geen werk van hebben gemaakt. Wij houden het huidige kabinet eraan dat de herindeling van het luchtruim voor 2023 in orde is. Ook in aanloop naar Lelystad en naar de Luchtvaartnota is het belangrijk dat wij op hoofdlijnen wel een aantal pennenstreken hebben van de herindeling van het luchtruim, die aangeven hoe dat er dadelijk ongeveer uit gaat zien. De heer Bruins — ik zie hem even niet — heeft dat ook al een paar keer aangekaart. Dan kunnen we daar ook rekening mee houden in de toekomstplannen voor 2020-2040. De heer Van Raan (PvdD): Ik probeer even uit de woordenbrij te halen of het CDA de OVV-aanbevelingen nou wel of niet wil aannemen. De heer Amhaouch zegt eigenlijk dat de herindeling van het luchtruim van 2023 op de een of andere manier geen onderdeel uitmaakt van de aanbevelingen. Ik zie hem nee knikken, dus misschien is dat een verkeerde aanname van mij. De heer Amhaouch (CDA): Als u het OVV-rapport goed leest, meneer Van Raan, ziet u dat ze niet zeggen: je kunt zoveel groeien voordat je het luchtruim moet herindelen, of andersom. Ze maken niet die keiharde koppeling. Ze zeggen wel … De voorzitter: Misschien kunt u eerst even uw vraag afmaken, meneer Van Raan? Is dat wat u bedoelde? De heer Van Raan (PvdD): Ja, dat is goed, voorzitter. Met andere woorden: het CDA zegt — tegen elk OVV-advies in, maar goed, dat is voor het CDA — dat we in 2020 al best kunnen praten over groei. Vat ik het zo goed samen? De heer Amhaouch (CDA): Dat is heel duidelijk. De heer Van Raan (PvdD): Ja? Dank u wel. De heer Amhaouch (CDA): Met de voorwaarde die we net genoemd hebben, namelijk dat er de komende tweeënhalf jaar werk aan de winkel is in de operatie op Schiphol. De heer Laçin (SP): Ik heb een vraag aan de heer Amhaouch over handhaving. Ik hoor de heer Amhaouch zeggen dat we aantallen vliegbewegingen moeten loslaten en dat we moeten kijken naar geluidshinder in de brede zin van het woord. Maar we zien bijvoorbeeld op Schiphol dat de afspraken over geluid nu al drie jaar worden overtreden en dat er niet wordt gehandhaafd. Daar hebben we een tijd geleden ook mondelinge vragen over gesteld aan deze minister. Wat betreft Lelystad worden de 10.000 vluchten voor de eerste paar jaar niet opgenomen in het luchthavenbesluit. Daar is dus eigenlijk ook niet op te handhaven. We sturen op dit moment op concrete aantallen, en nu is de handhaving al een heel groot probleem. Dat hebben we op meerdere vlakken gezien. Als we dat concrete waarop we kunnen sturen gaan loslaten, en naar geluidshinder gaan kijken, hoe ziet de heer Amhaouch dan voor zich dat we daarop gaan handhaven? De heer Amhaouch (CDA): Volgens mij heeft de minister een tijdje terug tijdens het vragenuurtje of tijdens een dertigledendebat — ik weet het niet meer exact — duidelijk gezegd hoe ze handhaaft, en niet dat ze niet handhaaft. Ze handhaaft proactief op de nieuwe richtlijnen die er gaan komen. Ook de Commissie voor de m.e.r. zegt in haar advies: je hebt de formele meetpunten aan het einde van de baan, maar zorg nou ook dat je in de periode van die 10.000 vluchten extra meetpunten neerzet, met input van de bewoners, zodat je ook in die tussentijdse periode kunt zeggen waar de knelpunten zitten. Zijn die er, dan moet je daarop bijsturen. We hebben nu heel veel discussie over lawaai dat er dadelijk misschien niet is. Dan is dat ook duidelijk. Dat geeft ook rust voor de bewoners. Dus of het nou opgenomen is in een luchthavenbesluit, zoals u nu zegt, of niet, voor mij is het belangrijk dat we bij die 10.000 vluchten, die we ook nog uitsmeren over drie à vier jaar, een aantal extra punten gaan toevoegen, zodat we kunnen meten — niet berekenen, maar meten — wat de effecten zijn, en kunnen bijsturen als we het luchtruim gaan herindelen. De heer Laçin (SP): Ik ben blij om te horen dat de heer Amhaouch liever wil meten dan berekenen. Ik denk dat dat een vooruitgang is, omdat dit kabinet continu stuurt op berekenen en metingen eigenlijk links laat liggen. Maar de aanvullende vraag, waarop ik geen concreet antwoord hoor van de heer Amhaouch, is hoe we gaan handhaven voor al die mensen die op dit moment al die vliegtuigen over zich heen krijgen, onder andere de mensen die hier op de tribune zitten. We kunnen nu al niet handhaven. Dat doen we nu al niet. U heeft het over anticiperend handhaven, maar het nieuwe normen- en handhavingsstelsel is er niet, en er wordt al drie jaar niet gehandhaafd op geluid. Daar hebben we hier een debat over gehad. Om dat nou om te draaien vind ik dus een beetje apart. Er wordt al drie jaar lang niet gehandhaafd. Er worden al drie jaar lang overtredingen begaan, en we handhaven niet. Hoe gaan we dus, zonder concrete aantallen vast te leggen, handhaven, al die mensen toch hun rust gunnen en ervoor zorgen dat afspraken die we maken worden nagekomen? De heer Amhaouch (CDA): Ik zeg eerst iets over dat punt van berekenen en meten. Als je een nieuw vliegveld gaat maken, dan heb je nog geen vliegveld. Dat is logisch. Dan ga je een aantal zaken berekenen. Daar is niks mis mee. Het is niet óf berekenen óf meten. Je kunt het allebei doen. Afhankelijk van de fase waarin je zit, ga je berekenen of meten. Wat betreft Lelystad is er in de MER een aantal zaken berekend. En nu is ook gezegd: in de tussenfase gaan we ook een aantal zaken concreet meten. Dat is één. Er is gesproken over handhaven, anticiperend handhaven. De minister heeft niet gezegd dat ze helemaal niet handhaaft. Misschien kan ze daar straks zelf ook op antwoorden. Er is toch niet gezegd dat de ILT niet handhaaft? Alleen in een bepaalde situatie handhaven ze niet. Dat is dan dus een bewuste keuze in die situatie. Daar kunt u om lachen, maar het is wel een bewuste keuze. De voorzitter: Dank u wel. Ik geef nu het woord aan de heer Gijs van Dijk namens de PvdA. De heer Gijs van Dijk (PvdA): Dank u wel, voorzitter. De situatie rondom Schiphol en Lelystad stelt ons als politiek voor dilemma’s. We willen banen in Nederland, we willen makkelijk en snel op vakantie kunnen en tegelijk willen we er zeker van zijn dat we veilig en rustig kunnen wonen en willen we een wereld voor onze kinderen die niet kapotgaat aan milieuvervuiling. Het is dus een dilemma tussen enerzijds banen en verbinding met de rest van de wereld en anderzijds veilig, schoon en rustig kunnen wonen. Dat dilemma doen we geen recht door te praten in simplisme en schijntegenstellingen. We kunnen er alleen recht aan doen door de nuance te zoeken, de juiste lessen te trekken uit de afgelopen jaren en vooral de juiste plannen te maken voor de komende jaren. Daarom zijn dit debat en de komende debatten over de Luchtvaartnota echt van groot belang. Het gaat over de toekomst van Nederland, over de economische groei maar ook over een duurzame wereld, die we ook willen. Ik wil het in dit debat hebben over drie onderdelen: capaciteit, veiligheid en kwaliteit. Zeker zijn dat je veilig, schoon en rustig kunt wonen betekent dat Schiphol niet ongeclausuleerd kan groeien. De overheid moet zich dus houden aan haar afspraken. Dus de huidige 500.000 vliegbewegingen tot 2021 blijven in stand. Vanmiddag werden we — in ieder geval onze fractie — opgeschrikt door een opstelling van de VVD waarmee ze nu al het regeerakkoord lijkt te overtoepen. Ik zou graag een reactie van het kabinet daarop krijgen, want juist een overheid die zich houdt aan afspraken, is van het allergrootste belang om weer te komen tot enig draagvlak voor de luchtvaart in Nederland. Zeker zijn dat je in een schone omgeving kunt wonen, betekent verder dat we groei moeten zoeken in schone en stille vluchten en lawaaiige en vieze vliegtuigen moeten weren. Het is onbegrijpelijk dat de vervuiler niet betaalt als het om vliegen gaat. Hoe staat het met het voornemen in het regeerakkoord om voor lawaaiige en vieze vluchten een extra belasting te introduceren? Graag een reactie. Zeker zijn dat je veilig en rustig kunt wonen, betekent daarnaast voor Lelystad dat het luchtruim eerst op orde moet zijn. Dus geen tussentijdse laagvliegroutes, maar eerst, voordat in de Kamer tot uitbreiding van luchthaven Lelystad kan worden besloten, een herindeling van het luchtruim, met minder overlast voor bewoners en duidelijkheid over de aanvliegroutes. Het is al eerder gezegd, maar we moeten de luchtvaart veel breder zien. We moeten het over bereikbaarheid hebben. We moeten kijken hoe we mobiliteit vormgeven als we naar Europa kijken. Hoe kan het zijn dat reizen per spoor naar Europese steden nog steeds zolang duurt? Moeten we niet juist nu investeren in spoorverbindingen met Europese steden als Parijs, Londen, Berlijn en wellicht ook Rome en Barcelona? Is de minister, is het kabinet bereid om bij de oplossing voor Schiphol ook te kijken naar het spoor? Te denken valt aan een samenwerking tussen Schiphol, KLM, NS en ProRail voor minder korteafstandsvluchten en aan een stimulans voor het treinverkeer naar die bestemmingen middels steun van de overheid. Is de minister bereid om deze partijen aan tafel te zetten om te werken aan een echt duurzaam alternatief? De staatssecretaris werkt al aan een internationale treinagenda, maar het zou de moeite waard zijn om juist deze partijen, van spoor en luchtvaart, gezamenlijk aan tafel te zetten. Tot 500 kilometer kan de trein namelijk een prima alternatief zijn. Hierdoor kan er meer ruimte komen voor meer kwalitatieve langeafstandsvluchten. Uiteraard — ik heb het eerder gezegd — moet de trein dan wel aantrekkelijk zijn wat betreft prijs, logistiek en tijd. Het OVV-rapport laat zien dat door de groei van het aantal vluchten de vliegveiligheid in het geding komt. Veiligheid moet op één staan. Het kan niet zo zijn dat elk incident op zichzelf staat. "Op orde" is niet voldoende. "Safety first" moet het devies zijn. Gaat de minister qua veiligheid voor een voldoende of voor onbetwist goed? En hoe gaat ze daaraan vorm geven? Wat de Partij van de Arbeid betreft betekenen de publieke zorgen in Nederland over de capaciteit en de veiligheid van de luc


Breng dit blog onder de aandacht van een vriend

&r


Geef een reactie

Naam *


Email * (wordt niet gepubliceerd)


Reactie

* verplicht veld

Blog

20-Jun-2018
Meerderheid wil einde aan groei Schiphol: Het wordt gewoon te gek



20-Jun-2018
Jan Paternotte D66: Luchtvaart moet nog in het klimaatakkoord



20-Jun-2018
Vliegen op biomassa? Ga fietsen



20-Jun-2018
Minister zet streep door local rule voor extra cargoslots



17-Jun-2018
Demonstratie tegen Schiphol niet op luchthaven zelf



15-Jun-2018
50plus wil strengere normen voor luchtkwaliteit



13-Jun-2018
Toen ik deze cijfers onder ogen zag, besloot ik veel minder te vliegen



12-Jun-2018
EU neemt MH17maatregel: 1 advies voor vliegen boven conflictgebieden



10-Jun-2018
Protest: MAA is enclave voor vracht Midden-Oosten geworden



09-Jun-2018
Rotterdam Airport mag voorlopig niet uitbreiden



07-Jun-2018
Brussels Airlines schrapt alle vluchten naar Sharm el Sheikh



07-Jun-2018
Biobrandstof is de zoveelste marketingtruc van KLM



06-Jun-2018
Directe treinverbinding naar Londen pas eind 2019



06-Jun-2018
Tijd voor Europese Spoorwegen, zodat reizen per trein sneller en goedkoper wordt dan vlieger



06-Jun-2018
Vragen over de milieueffectreportage van Lelystad Airport



06-Jun-2018
Topmannen KLM en NS pleiten nogmaals voor betere treinverbindingen



05-Jun-2018
Bewering Amhaouch, Tweede Kamerlid voor het CDA over treinen blijkt onjuist



01-Jun-2018
Investeren in sneller spoor zorgt voor 133.000 minder vluchten



01-Jun-2018
Kamervragen nav Geluidsnormen op Schiphol



31-May-2018
Staatssecretaris Snel: Vliegtaks komt er hoe dan ook in 2021



31-May-2018
Rechter dwingt regering vliegroutes aan te passen in Belgie



31-May-2018
Belevingsvlucht Lelystad krijgt kritiek nog voordat vliegtuig opstijgt



27-May-2018
Vanuit Dusseldorf en Hamburg met de autotrein naar Italië



27-May-2018
De beperking van burgerluchtverkeer boven Natura 2000-gebieden



27-May-2018
Grote doorbraak in verzet tegen groei Schiphol



24-May-2018
Enquete om de top 10 van het schiphollen samen te stellen



24-May-2018
Milieuorganisaties positief over Schipholvisie nieuw college Amsterdam



24-May-2018
De Tweede Kamer wil dat vervuilende vliegtuigen meer gaan betalen op Schiphol



23-May-2018
Luchtvaart in de klimaatwet



23-May-2018
VVD stemt toch tegen meer vluchten Schiphol



22-May-2018
Uitslag moties ingediend bij het debat over Schiphol en Lelystad Airport



21-May-2018
Ergernisje: vliegen tot we erbij neervallen met de VVD in de cockpit



19-May-2018
Personeel klaagt over bruut Ryanair



19-May-2018
#Eindjevliegen: nieuwe merkcampagne Eindhoven Airport



18-May-2018
Landelijk protest luchtvaartgroei



18-May-2018
Amsterdams gemeentebestuur zet zich af tegen het kabinet



18-May-2018
Zienswijze op concept wijzigingsbesluit Besluit slotallocatie



17-May-2018
Stenogram debat over Schiphol en Lelystad Airport



17-May-2018
Claim Awacs loopt op door vertraging ministeries



17-May-2018
Ministerie sjoemelde met geluidsnormen Schiphol



16-May-2018
Vliegveld Eelde: Ongebreidelde groei luchtvaart moet stoppen



16-May-2018
OPROEP om een email bericht te sturen naar de luchtvaart woordvoerders van D66, CU, SGP, PvdA, CDA en VVD



15-May-2018
Luchthaven Lelystad staat op losse schroeven



15-May-2018
D66 wil opnieuw onderzoek naar Schiphol in zee



15-May-2018
De enige echte vraag klinkt niet: Willen we dat vliegveld in Lelystad?



15-May-2018
Onenigheid in coalitie over groei Schiphol



15-May-2018
Bewoners verenigd tegen groei luchtvaart



14-May-2018
Toename ultrafijnstof door laagvliegende vliegtuigen



14-May-2018
Schiphol, hoe verder? Verdeeldheid over extra vluchten



13-May-2018
Dubbele agenda: Is dit de echte reden dat vliegveld Lelystad uitbreidt



13-May-2018
Longarts: Overheid vraagt zorg altijd te bezuinigen, ik vraag overheid om minder zieken



12-May-2018
Toekomst Eindhoven Airport centraal op info-avond in Novotel



12-May-2018
Regulering luchtvaart Pleidooi voor leidende rol Europa door invoering van effectief klimaatbeleid



11-May-2018
Plenair debat over Schiphol en vliegveld Lelystad



09-May-2018
Overijssel schrijft minister en Kamer bezorgde brief over Lelystad Airport



09-May-2018
Defensie wil startbaan De Peel weer in gebruik nemen



09-May-2018
Emirates Boeing 777 beschadigt Limburgs dak



09-May-2018
Vogel legt vluchten tussen Eelde en Londen plat



09-May-2018
Ultrafijnstof afkomstig van vliegtuigen ook op 15 kilometer van luchthaven mogelijk



09-May-2018
Uitbreidingsplannen vliegveld Eelde vertraagd door fouten in milieurapport



09-May-2018
Schiphol houdt vast aan noodzaak zesde baan



08-May-2018
Nieuwe studie naar ultrafijnstof gestart door Duitse cardioloog



08-May-2018
Vragen Van Raan over nieuwe budgetvluchten naar New York



07-May-2018
De nieuwe baas van Schiphol heeft 15 jaar voor Shell gewerkt.



06-May-2018
Milieuorganisaties slaan handen ineen tegen groei Schiphol



05-May-2018
Beantwoording Kamervragen over een ernstig veiligheidsincident op Schiphol



04-May-2018
Beantwoording vragen over het ontwerpbesluit wijziging LVB nachtvluchten



03-May-2018
Stekker zou al deels uit local rule zijn getrokken



03-May-2018
Duits onderzoek laat zien dat vliegtuiglawaai hartritmestoornissen veroorzaakt



03-May-2018
Vragen van het lid Kröger,GroenLinks, aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over Schiphol en Lelystad Airport



02-May-2018
Tweede Kamer krijgt weer informatie van iemand met banden met het ministerie en de Schiphol groep



01-May-2018
Rechter: Maastricht Aachen Airport mag hele baan gebruiken



01-May-2018
Ultrafijnstof zorgt voor ontstekingen bij kinderen



01-May-2018
Vliegtuiglwaai zorgt ervoor dat kinderen slechter rekenen



01-May-2018
Zelf oplossingingen aandragen voor betere mobiliteit



01-May-2018
Elf jaar klimaatwinst grotendeels teniet gedaan door vliegverkeer



01-May-2018
Schiphol kan best gehalveerd worden



29-Apr-2018
Ook omwonenden regionale vliegvelden bezorgd over luchtvervuiling



28-Apr-2018
Uitbreiding Schiphol: veiligheid een issue, herrie omwonenden niet



25-Apr-2018
Vliegtuigoverlast in de IJmond neemt toe



25-Apr-2018
Vragen Van Raan & Wassenberg over de schadelijke effecten van de groeiende luchtvaart op de luchtkwaliteit rond Schiphol



25-Apr-2018
Onderzoeken feitenbasis besluitvorming Schiphol



25-Apr-2018
Principiele discussie toekomst Schiphol onvermijdelijk



25-Apr-2018
Olst-Wijhe wil streep door uitbreiding Lelystad Airport



25-Apr-2018
Kamervragen PvdD over dubbele pet voorzitter Oostvaardersplassen-commissie



24-Apr-2018
Beantwoording Kamervragen van het lid Van Raan (PvdD) over het afscheidsinterview van de president-directeur van Schiphol



24-Apr-2018
Duizenden vliegtuigen extra over Zwolle naar Lelystad Airport



23-Apr-2018
Kamerbrief over voorgenomen wijziging Besluit slotallocatie



23-Apr-2018
Beantwoording Kamervragen van het lid Van Raan (PvdD) over de juridische eigendomsrechten van slots



23-Apr-2018
Luchtkwaliteit IJmond en Schiphol blijft probleem



23-Apr-2018
Provincie: Omwonenden moeten snel kunnen meepraten over Eindhoven Airport



21-Apr-2018
Nota Regulering Luchtvaart



20-Apr-2018
MER Lelystad: Aandachtspunt herrie



20-Apr-2018
Leefbaar Zeewolde en ChristenUnie woedend



19-Apr-2018
Gezamenlijke oproep: Kabinet, weeg milieu volledig mee in uitbreidingsplannen luchtvaart



19-Apr-2018
3260. Nader onderzoek luchthavenbesluit Lelystad Airport



19-Apr-2018
Commissie wijst kritiek burgers op geluidsrapportage Lelystad Airport af



19-Apr-2018
Bereken ook klimaat- en gezondheidsschade bij uitbreiding Lelystad Airport



18-Apr-2018
HoogOverijssel overweegt juridische stappen tegen uitbreiding Lelystad Airport



18-Apr-2018
Publeaks over wantoestanden van de Schiphol groep



18-Apr-2018
Luchthaven weigert vliegtuigen in vroege ochtend



17-Apr-2018
TRANSPORT A GRANDE MISERE LUCHTVAART IN KAART



17-Apr-2018
Rechter: Gedogen op Schiphol onvoldoende onderbouwd



17-Apr-2018
Ambtenaren hebben dubbele pet op als het om Schiphol gaat



17-Apr-2018
Hoog Overijssel: mer vliegveld moet over



16-Apr-2018
Winkels Schiphol willen niet aan strengere tabaksregels



13-Apr-2018
tekortkomingen in het geactualiseerde MER Lelystad Airport



13-Apr-2018
Zeven dingen die je altijd al wilde weten over (ultra)fijnstof



13-Apr-2018
Oud-directeur Lelystad Airport gaat op ministerie werken



12-Apr-2018
Limiet Lelystad Airport boterzacht: grens niet wettelijk vastgelegd



09-Apr-2018
Opzienbarend artikel over de constante centrale rol van Shell in het voorzitterschap van de commissie MER



09-Apr-2018
Is klimaat nog steeds abstract? Niet meer voor banken



09-Apr-2018
Plaatselijke Belangen Weerribben ondersteunen Stichting Hoog Overijssel



09-Apr-2018
Nachtvluchten Schiphol niet over hele provincie



09-Apr-2018
Nederlandse overheid weigert transparantie over CO2 normen luchtvaart



07-Apr-2018
Hoe onafhankelijk is de commissie MER?



07-Apr-2018
Teringherrie



06-Apr-2018
Provincie veegt vliegtaks voor Eindhoven Airport van tafel



06-Apr-2018
Vragen Van Raan over een ernstig veiligheidsincident op Schiphol



06-Apr-2018
Commissie-mer Lelystad Airport weer in opspraak



06-Apr-2018
Almere ontkomt niet aan vliegtuiglawaai



06-Apr-2018
Artsen Zuid-Limburg richten stichting op tegen uitbreiding vliegveld



05-Apr-2018
Campagnestart Eerlijk over vliegen



05-Apr-2018
Toename klachten vliegverkeer in 2017



05-Apr-2018
Metingen van fijnstof en ultrafijnstof rond Frankfurt tonen extreem hoge doses aan



04-Apr-2018
In Duitsland heeft een vliegtuig 43 ton kerosine gedumpt.



04-Apr-2018
Omwonenden Schiphol naar rechter om geluidscontroles



03-Apr-2018
Minister geeft toe: optreden tegen Schipholoverlast kan nog niet



03-Apr-2018
GroenLinks wil uitspraak Raad van State over gedogen geluidshinder luchtvaart



02-Apr-2018
Nieuwe actiegroep Vliegtuighinder Westeindergebied



31-Mar-2018
Minister moet eind maken aan gedoogsituatie Schiphol



28-Mar-2018
De Vliegende Hollander



28-Mar-2018
Geen vermindering nachtvluchten



28-Mar-2018
Vliegveld Eindhoven vervuild beek



17-Mar-2018
Gemeenten willen aanpak nachtvluchten Schiphol



16-Mar-2018
Kamerbrief over inbreng schriftelijk overleg voor ontwerpwijzigingsbesluit LVB mbt nachtvluchten



15-Mar-2018
Lokale politieke partijen willen groeistop Schiphol



13-Mar-2018
Antwoord op vragen van het lid Van Raan over de handhaving van het aantal vliegbewegingen op Schiphol



13-Mar-2018
ROTTERDAM THE HAGUE AIRPORT (RTHA) WEKT SCHIJN VAN DUURZAAMHEID.



13-Mar-2018
Factsheet proces Luchthavenbesluit Lelystad Airport



13-Mar-2018
Beantwoording vragen ontwikkeling inzake Lelystad Airport en nieuwe routes



12-Mar-2018
GR18 Landelijke kopstukken op campagne voor lokale verkiezingen?!



12-Mar-2018
Klarenbeek hangt kabaal luchthavens Lelystad en Teuge boven het hoofd



11-Mar-2018
Gezondheid kinderen rondom Schiphol onderzocht: "Deze drab krijg je allemaal in je longen"



11-Mar-2018
Factsheet Mer Lelystad Airport



11-Mar-2018
Recordaantal geluidsklachten over Schiphol



11-Mar-2018
Stel ook groeibesluit Schiphol uit net als Lelystad



11-Mar-2018
Schiphol-baas draagt stokje over na jarenlang gevecht



09-Mar-2018
Groei Schiphol zorgt vooral voor meer vluchten over woonwijken



09-Mar-2018
Hersenen van ongeboren kind blijken gevoelig voor fijnstof: MRI-scans tonen dunnere hersenschors



08-Mar-2018
97 Vragen over wat er mis is in het rapport van vliegveld Lelystad



06-Mar-2018
Omwonenden Schiphol willen openbaar gesprek over inspraak



06-Mar-2018
Kettingbeding woningbouw bij Schiphol van de baan



06-Mar-2018
Lelystad Airport overbodig door betere treinverbindingen



06-Mar-2018
Vliegmaatschappijen in de clinch met Schiphol over onbenutte capaciteit



03-Mar-2018
Gemeenteraden onjuist voorgelicht over versoepeling bouwplannen



03-Mar-2018
Respijt, maar strijd gaat door



03-Mar-2018
Publiekskaarten vliegroutes Lelystad Airport



03-Mar-2018
Omwonendengroepen van diverse Nederlandse vliegvelden ontmoeten elkaar



02-Mar-2018
Provincie wil geen extra vakantievluchten: Eindhoven Airport is voor regionale economie



02-Mar-2018
Dien zienswijze in tegen Omgevingslawaai luchtvaart, hoofdspoorwegen en rijkswegen



01-Mar-2018
Vervuilde grond Schiphol naar Aalsmeerderbrug



27-Feb-2018
Wereldwijde petitie om het aantal vluchten wettelijk vast te laten leggen



26-Feb-2018
Vliegtuiglawaai verhoogt de kans op suikerziekte diabetes



25-Feb-2018
Open brief van prinses Irene



25-Feb-2018
VVD is al druk bezig de stellingen anders te interpreteren dan ze bedoeld zijn



25-Feb-2018
Mondiale kaart van door vliegen veroorzaakte roet



24-Feb-2018
Vliegverkeer boven Zwolle is toegenomen



24-Feb-2018
Juridische truc vliegveld Maastricht



21-Feb-2018
Minister openbaart 24 uur voor debat veiligheid Schiphol lijvig rapport dat maand in la lag



21-Feb-2018
Burgerinitiatief tegen Vliegtuiglawaai in West Wenen



20-Feb-2018
Schiphol nu ook in de Fabeltjeskrant



19-Feb-2018
Schiphol telt niet alle vluchten mee om meer te vliegen



19-Feb-2018
Hoezo, afwijkende vliegroutes?



18-Feb-2018
TRAILER Aviation expansion: the global cost of the carbon jet set



15-Feb-2018
Vliegtuiglawaai verhoogd bloeddruk ook bij mensen die doorslapen



15-Feb-2018
Bijdrage vervoer door lucht aan economie half procent



15-Feb-2018
Koeien en paarden in de stress door laagvliegende helikopters defensie



15-Feb-2018
Lijst van vragen over recente ontwikkelingen inzake Lelystad Airport



15-Feb-2018
Kamerleden kritisch over reparatie milieuplan Lelystad Airport



14-Feb-2018
Omwonenden van vliegveld Maastricht slepen de staat voor rechter



14-Feb-2018
Mer-deskundige adviseerde ministerie al 11 jaar



14-Feb-2018
Actiegroep naar Den Haag voor kort geding vliegveld Beek



13-Feb-2018
Adviseur stapt op om mogelijke belangenverstrengeling Lelystad Airport



13-Feb-2018
Vliegveld Twente 21 miljoen subsidie zonder resultaat



13-Feb-2018
Nadelige effecten van vliegtuiggeluid



12-Feb-2018
Schijn van belangenverstrengeling rond Lelystad Airport



12-Feb-2018
Duurzaam vliegen is een illusie



12-Feb-2018
Ending aviation tax holiday



10-Feb-2018
Grens nachtvluchten Schiphol overschreden



09-Feb-2018
In Rotterdam gaat de strijd tegen nachtvluchten door



09-Feb-2018
KLM en Martinair hebben verboden prijsafspraken gemaakt



08-Feb-2018
Inspectie Leefomgeving en Transport kan overschrijding vliegbewegingen Schiphol niet handhaven



08-Feb-2018
Overlast van Schiphol weg-definieren is onbehoorlijk



08-Feb-2018
Regels mbt bouw woningen rondom Schiphol



08-Feb-2018
Kritiek op manier bepalen overlast vliegtuiglawaai



08-Feb-2018
Geen verslag overleg vliegveld Lelystad ondanks toezegging transparantie



07-Feb-2018
Red de Veluwe is nu mordicus tegen komst Lelystad Airport



06-Feb-2018
Oegstgeest is herrie van nachtvluchten Kaagbaan zat



06-Feb-2018
Leon Adegeest stapt uit overleg vanwege schiphollen



02-Feb-2018
Dien bezwaar in tegen het besluit om het aantal nachtvluchten op te hogen!



02-Feb-2018
Groter risico borstkanker en leukemie bij vrouwen in de buurt van vliegveld Keulen-Bonn



01-Feb-2018
Ervaren piloot laagvliegroutes Lelystad levert onnodig gevaar



01-Feb-2018
Minister reageert niet op brief Actiegroep HoogoverWezep over nieuwe fouten in rapport vliegveld Lelystad



01-Feb-2018
Luchtmacht vervoerd stoffen die de samenleving in groot gevaar brengt



30-Jan-2018
Bewoners klagen steen en been over Schiphol



29-Jan-2018
Flinke toename klagers over Schiphol



29-Jan-2018
Schiphol niet de motor van de economie



26-Jan-2018
Hoe MinIenW geluidberekeningen in MER Lelystad Airport manipuleerde, en nu probeert te reframen



26-Jan-2018
Lubach verteld over de manipulaties van Schiphol



26-Jan-2018
Geen beroep op afwijzing bezwaar mogelijk



26-Jan-2018
Ministerie vergeet al bijna 5 jaar fout te herstellen



25-Jan-2018
Schiphol wil het aantal nachtvluchten vergroten ondanks overschrijding aantal vliegbewegingen.



25-Jan-2018
Heeft Schiphol zich aan het maximum aantal vluchten gehouden?



25-Jan-2018
Grenzen in zicht veilige afhandeling vliegverkeer Schiphol



24-Jan-2018
500 vliegtuigen in een dag over je huis



21-Jan-2018
Rotterdam The Hague Airport negeert adviesrapport van de verkenner om niet uit te breiden.



21-Jan-2018
Bouw huizen onder vliegroutes Schiphol



16-Jan-2018
Bevlogen Strijder Kees van Ojik vecht al jaren tegen Schiphol



16-Jan-2018
Laagvliegroutes Lelystad Airport slecht voor gezondheid



13-Jan-2018
Aalsmeer presenteert position paper Schiphol



13-Jan-2018
Ondanks enorm verlies banen in toerisme groei MAA



13-Jan-2018
Schiphol Airport, The Politics of Evidence Based Policy-making



12-Jan-2018
Ultrafijnstof verhoogt de bloeddruk bij kinderen



12-Jan-2018
Ultrafijnstof rondom Schiphol



12-Jan-2018
Vliegverkeer heeft effecten op samenstelling van atmosfeer



11-Jan-2018
Te deskundig voor Schiphol



11-Jan-2018
Grote zorgen over gevolgen fijnstof voor volksgezondheid



09-Jan-2018
Jet traffic linked to ice haze



07-Jan-2018
Wat is het groenste vervoermiddel?



07-Jan-2018
Toename van luchtvervuiling door vliegtuigen verwacht



07-Jan-2018
Vliegtuigen vliegen zonder reden lager in Ede



06-Jan-2018
Opinie - Mirjam Jager over groeiambities Schipholgroep



05-Jan-2018
Het lijkt of Eindhoven Airport moet groeien



05-Jan-2018
Roet en 16 verschillende metalen uit uitlaat vliegtuigen



05-Jan-2018
Vliegen is het nieuwe roken



04-Jan-2018
Air pollution around conception tied to birth defects



04-Jan-2018
Vogels straks verhakseld



04-Jan-2018
Vogels en vliegtuigen: een gevoelige kwestie



03-Jan-2018
Klimaatafspraak vereist stop op vliegvakanties



03-Jan-2018
Brandbrief luchtverkeersleiders: Het hangt hier van amateurisme aan elkaar



03-Jan-2018
Kans op birdstrikes bij Lelystad tien keer groter dan bij Schiphol



03-Jan-2018
Enige attractie van Buitenveldert waren laagvliegende DC 9



03-Jan-2018
Gemeenten rond Schiphol twijfelen aan milieurapport



03-Jan-2018
Diesel vervuiling kan hartproblemen veroorzaken



02-Jan-2018
Overlast van het vliegverkeer wijder verspreid



02-Jan-2018
Deel Schipholgemeenten is vertrouwen in luchthaven kwijt



31-Dec-2017
Grote kans op vogelaanvaringen bij uitbreiding Lelystad Airport



31-Dec-2017
Schiphol stelselmatig gesjoemel rond geluidsnormen



31-Dec-2017
Bomen halen vervuiling uit de lucht



30-Dec-2017
Groei Schiphol is gemanipuleerd



30-Dec-2017
Uitstoot fijnstof vliegveld Eindhoven kan gehalveerd worden



30-Dec-2017
Klimaatveranderingen zorgen voor meer vluchtelingen



30-Dec-2017
Om klimaatdoelen te halen moet luchtvaart krimpen



30-Dec-2017
Lesje creatief boekhouden van Schiphol en Den Haag



30-Dec-2017
Vervang verouderde groeistrategie Schiphol door vernieuwd beleid



30-Dec-2017
Regeerakkoord volgen ondanks klimaatakkoord Parijs



30-Dec-2017
Op minder dan 400 meter hoogte vliegtuigen



29-Dec-2017
Meeste milieubeleidsinstrumenten voor de luchtvaart niet doeltreffend of doelmatig



29-Dec-2017
Wandelen in de bossen goed voor gezondheid



29-Dec-2017
Vliegveld Lelystad: Het argument van de verloren kosten mag geen rol spelen



28-Dec-2017
Schonere vliegtuigen zetten geen zoden aan de dijk



28-Dec-2017
Amsterdammers wakker van vliegverkeer



27-Dec-2017
Geen nachtrust tgv vliegtuigen



27-Dec-2017
Fijnstof mogelijk al dodelijk binnen 1 dag



26-Dec-2017
Vliegtuigen komen al op 1100m over



25-Dec-2017
Vliegen is meest milieuvervuilende transportmiddel



25-Dec-2017
Stiltegebieden noflyzone?



25-Dec-2017
Moet Schiphol alsnog naar zee worden verplaatst?



25-Dec-2017
Uitbreidingsplannen RTHA uitgesteld



25-Dec-2017
Uitslag stemming Tweede Kamer uitbreiding vliegveld Lelystad



25-Dec-2017
Actievoerders woedend na debat vliegveld Lelystad



22-Dec-2017
Vervang verouderde groeistrategie Schiphol door vernieuwd beleid



22-Dec-2017
Aalsmeer geteisterd door 500 vliegtuigen in 24 uur



22-Dec-2017
De Monitor (KRO-NCRV) onderzoekt overlast door vliegtuigen



22-Dec-2017
Ondanks grove fouten MER gaat vliegveld Lelystad door



21-Dec-2017
Belangenverstrengeling alom



20-Dec-2017
Red de Veluwe komt met stemwijzer gemeenteraadsverkiezingen



20-Dec-2017
Grove fouten MER toch moet vliegveld Lelystad er komen



19-Dec-2017
Ombudsman: burgers niet serieus genomen bij vliegveld Lelystad



18-Dec-2017
Besluit tot vliegveld Lelystad genomen op basis van gemanipuleerde rapporten



16-Dec-2017
Gehoorschade