Wantoestanden in de Luchtvaart
Wantoestanden in de Luchtvaart
ACTUEEL
MENU

Hoe milieuminister Margreeth de Boer werd verslagen door Schiphol

22-Jul-2018

2014 Anne de Blok, Jonas Kooyman en Beike Looijse    Follow the Money

Milieuminister Margreeth de Boer (PvdA) is in de jaren ’90 behoorlijk pootje gelicht in het ‘hete’ Schiphol-dossier. Het milieu mocht de economische groei uiteindelijk niet in de weg staan. Een reconstructie.

Den Haag, augustus 1998 - ’Wim, ik doe het niet meer. Niet nog eens vier jaar’, antwoordt Margreeth de Boer als Wim Kok haar bij zich roept in het Torentje, met de vraag of ze nog eens minister zou willen worden. De Boer, dan al vier jaar minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM), kan nog een regeerperiode niet meer opbrengen. Het heeft alles te maken met het dossier dat zij de afgelopen jaren op haar bord heeft gehad. Het Schipholdossier. De luchthaven wilde groeien, zij wilde grenzen. De groei won. De Boer: ’Ik dacht toen, ik ga niet nog eens vier jaar van mijn leven gebruiken om Schiphol te accommoderen. Dat doe ik niet.’ Vier zomers eerder, op 22 augustus 1994, staat De Boer (PvdA) nog lachend op de bordesfoto van het nieuwe kabinet. ‘Paars I’ worden ze genoemd, door de samenwerking tussen VVD (vijf ministers), Partij van de Arbeid (vijf ministers) en D66 (vier ministers). Wim Kok (PvdA) is premier. In het midden, recht achter de koningin, staat Margreeth de Boer. Onverwachts. Want met haar ervaring in provinciaal bestuur is De Boer een Haagse buitenstaander. ’In zekere zin een risico’, zegt Jacques Wallage, destijds de PvdA-fractievoorzitter die haar als minister op deze positie vroeg. ’Onderhandelen met Kamerleden en fractiewoordvoerders is als buitenstaander complex in Den Haag.’ De Boer kreeg een dag om te beslissen. Ze zei ja, niet wetende wat haar te wachten zou staan.     Onderdeel van haar uitgebreide portefeuille wordt Schiphol, waar ze in haar jaren als gedeputeerde van Noord-Holland de nodige ervaring mee had opgedaan. De luchthaven wil al tijden uitbreiden met een vijfde baan. Het regeerakkoord van Paars I spreekt vagelijk over ‘verantwoorde grenzen’ bij uitbreiding. ’Ik wist dat het een lastig dossier zou worden’, zegt De Boer. Maar: ’voor mij betekende het doorgaan op de lijn die ik had ingezet in Noord-Holland. De groei van de luchthaven onder voorwaarden.’ Aan deze voorwaarden wordt alleen al snel getornd.

De eerste weken

In de politiek van de jaren negentig valt Schiphol onder drie ministeries: Verkeer en Waterstaat (V&W), Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) en Economische Zaken (EZ). Samenwerking is dus noodzakelijk. Maar haaks op deze samenwerking staan de belangen van de drie ministeries: een verbeterde infrastructuur voor VVD-minister Annemarie Jorritsma bij Verkeer en Waterstaat, milieunormen voor Margreeth de Boer bij VROM en economische groei voor D66-minister Hans Wijers bij Economische Zaken. Toch begint minister De Boer in de nazomer van 1994 optimistisch aan haar ambtsperiode. ’In het begin dacht ik: dat Schipholdossier, dat trekken Jorritsma en ik samen.’ Annemarie Jorritsma beaamt dit: ’We hadden geen dubbele agenda’s: als je moest onderhandelen, moest je onderhandelen. En dat konden we samen goed.’

’In het begin dacht ik: dat Schipholdossier, dat trekken Jorritsma en ik samen.’

Maar binnen de partij van Margreeth de Boer, de PvdA, ontstaat er een breuklijn over wat belangrijker is: economie of milieu. De ene helft van de partij is van mening dat men blij moet zijn met een banenmotor als Schiphol. De andere helft van de partij voelt de hete adem van de electorale concurrent GroenLinks in haar nek. Al gauw wordt duidelijk aan welke kant premier en PvdA-leider Kok als voormalig vakbondsleider staat.

Nederland distributieland!

In de herfst en winter van 1994 werken de drie ministeries (V&W, VROM en EZ) achter de schermen hard aan een plan om vorm te geven aan de groei van Schiphol. Dat dit moet gebeuren, is immers vastgelegd in het regeerakkoord. Jan te Veldhuis, destijds VVD-milieuwoordvoerder, omschrijft de eerste paar maanden van samenwerken binnen Kok I als ’aftasten, bewerken, masseren’. Dat het een moeizaam proces is, komt onder meer door de economische situatie van de jaren daarvoor. Volgens De Boer drukt dit een zware stempel op de onderhandelingen. ’Eind jaren tachtig en begin jaren negentig was er een crisisachtige sfeer’, zo legt De Boer uit. ’Wim Kok behoorde tot een generatie die getraumatiseerd was door werkloosheid. De druk om Schiphol te laten groeien was dus enorm.’ Na het eerste jaar onder Kok I blijkt de economie een paar procentpunten te zijn gestegen. De Boer: ’Ik weet nog wel hoe gelukkig Kok daarmee was!’ Ook VVD-milieuwoordvoerder Jan te Veldhuis herinnert zich de opstelling van de premier nog levendig: ’Schiphol werd gezien als dé banenmotor van Nederland. Als je in die motor zand strooide, dan had dat ook gevolgen voor de positie van de minister-president. Wim Kok kon het zich niet veroorloven om de economie in te laten storten. Al helemaal niet als oud-vakbondsman.’ De economische groei doet alleen weinig goeds voor de steun aan het milieu. De Boer, met narrige stem: ’‘Waarom moet Margreeth de Boer zo moeilijk doen over die vijfde baan?’, werd er dan gezegd. ‘Schiphol is een banenmotor van jewelste!’’ Henk Bakker, destijds politiek-assistent van Margreeth de Boer en prominent PvdA-lid, beaamt dat bij Kok groei voorop stond. ’Dat mocht niet gehinderd worden door allerlei milieudoelstellingen. Formeel was het nog niet besloten, maar informeel vond de overgrote meerderheid dat Schiphol mocht groeien. Dat was helder.’

‘Waarom moet Margreeth de Boer zo moeilijk doen over die vijfde baan?’

En de economische groei van Nederland moet komen door van Nederland een ‘distributieland’ te maken. Grondstoffen zijn er niet, dus transport, dienstverlening en infrastructuur moeten de nationale economie versterken. Hierin is een hoofdrol weggelegd voor Schiphol. Als de politiek niet ingrijpt, redeneren de centrumrechtse partijen, zal Schiphol een klein en onbeduidend vliegveld blijven dat concurrentie verliest aan buren als Frankfurt, Londen en Parijs. Schiphol moet een ‘mainport’ worden! Een luchthaven van internationale betekenis! En een hub! Luchtvaartlobbyisten weten slim in te spelen op deze tijdgeest. VVD-er Jan te Veldhuis staat nog goed bij wat hun boodschap aan de Kamerleden was onder Kok I. ’Als je de uitbreiding van Schiphol in de weg staat, dan tast je de economische situatie van Nederland aan en dat heeft consequenties voor het inkomen en de werkgelegenheid van jullie achterban.’ En dat komt hard binnen.

De persconferentie

Februari 1995. De Boer (VROM), nog geen jaar minister, zit tevreden naast Jorritsma (V&W) en Wijers (EZ) op de persconferentie. Het is hen gelukt: Schiphol mag groeien, onder voorwaarden. De milieunormen zijn hiermee eindelijk onderdeel van het besluit geworden. Daarmee heeft De Boer een hard punt gescoord, iets wat haar voorgangers niet was gelukt. Ze stond aan de kant van de winnaars: haar milieustempel was op het besluit gedrukt.     De PKB (Planologische Kernbeslissing Schiphol en omgeving), zoals het besluit heet, bevat voor elk ministerie een troef, ook wel de ‘dubbele doelstelling’ genoemd: een verstandshuwelijk tussen economie en milieu waarbij beide partijen moeten profiteren van de uitbreiding van Schiphol met een vijfde landingsbaan. Voor Jorritsma is de vangst de aankondiging van een nieuwe, vijfde landingsbaan, die in 2003 moet zijn aangelegd. Voor Wijers is dit de voorspelling van tienduizenden nieuwe arbeidsplaatsen. Voor De Boer zijn dit de twee milieueisen: Schiphol mag in zijn uitbreiding tot 2015 maximaal 40 miljoen passagiers per jaar vervoeren en maximaal 10.000 woningen in de omgeving mogen geluidsoverlast ondervinden. Een harde grens. Volgens Jacques Wallage, destijds PvdA-fractievoorzitter, had De Boer hiermee sterk leiderschap getoond. ’Eindelijk kon de vijfde baan worden aangelegd en waren de milieunormen afgedekt.’ Het is een win-win moment: een vijfde baan - die in 1971 al met een stippellijntje in de Bosatlas stond ingetekend - en De Boer, die binnen een jaar van haar ambtsperiode eindelijk de aanleg ervan mogelijk maakt mét strenge milieu-eisen. Want met een grens voor een maximum aantal passagiers, kwam er een grens aan het aantal vliegtuigen dat zou opstijgen of landen, en dus een grens aan de geluidshinder en milieuoverlast in de regio. Wat De Boer op dat moment niet wist, was dat zo gauw de gelegenheid zich zou gaan voordoen, er zwaar getrokken zou worden aan het versoepelen van de normen. Kort na de persconferentie geeft Schipholdirecteur Hans Smits in de landelijke media zijn visie op het besluit. Het is volgens Smits ‘nagenoeg onmogelijk’ om jaarlijks 40 miljoen passagiers te verwerken binnen de geluidsgrens van 10.000 woningen. Ook de partij van Annemarie Jorritsma, de VVD, geeft te kennen dat een overstijgende groei ‘bespreekbaar zou zijn’. Maar minister De Boer houdt voet bij stuk en laat weten dat de grenzen ‘keihard zijn’. ’Smits moet daar maar aan wennen.’  

Even bellen over de nachtvluchten

Niet alleen publiekelijk bemoeit Schiphol zich met deze politieke kwestie. Achter de schermen gaat de luchtvaartlobby in een volgende versnelling en wordt er dankbaar gebruik gemaakt van de nauwe banden tussen de luchthaven en het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Zo vertelt een ambtenaar van dit departement, die het luchtvaartdossier onder zijn hoede had, anoniem over een interne vergadering. ’In dat overleg ging het over het aantal nachtvluchten boven Nederland. Ik vroeg toen om hoeveel nachtvluchten het eigenlijk ging. Waarop Schiphol even werd gebeld, die zeiden ‘28’. Maar dat konden er ook best meer of minder zijn. Niemand die het controleerde.’

’Niemand die het controleerde’

De innige band tussen de politiek en de sector komt onder meer voort uit de uitwisseling van personeel tussen de twee. Hans Smits: voormalig secretaris-generaal bij Verkeer en Waterstaat, werd in 1992 directeur van Schiphol. In 1994 vraagt Smits vervolgens Jan van Ingen Schenau -de campagneleider van de Partij van de Arbeid die voor de winnende verkiezingen van 1994 de slogan ‘Kies Kok’ bedacht- om communicatieadviseur te worden. Van Ingen Schenau hapt toe en vraagt op zijn beurt Dick Benschop om het communicatieteam van Schiphol te versterken. Ook Benschop was destijds campagneleider voor Kok. Al vrij snel na het intrede van deze twee heren beginnen ze actief te lobbyen in de Tweede Kamer, wat politiek journalisten destijds omschreven als ‘rondjes Den Haag’. Ze bespreken de toekomst van de luchtvaart in Nederland. Of specifieker: hoe deze veilig kon worden gesteld.

Een voorportaal

Zo kloppen ze ook aan bij Margreeth de Boer. ’Ik gaf ze dan een half uur om hun standpunt toe te lichten.’ Ze omschrijft de lobbyisten als ’keurige, hartelijke mensen.’ Maar de bezoekjes aan haar beperken zich tot eens in de paar maanden. Veel vaker staan ze op de stoep van het ministerie van Annemarie Jorritsma, tot ergernis van De Boer en haar ambtenaren. ’Verkeer en Waterstaat was een voorportaal van Schiphol’, aldus De Boer. Annemarie Jorritsma herkent zich niet in dat beeld. ’Als minister van Verkeer en Waterstaat moet je de belangen van het transport verdedigden, dus op zich waren wij voor groei, maar dat betekende niet dat wij geen rekening hielden met andere belangen. Ik praatte met zowel de milieusector als de luchtvaarsector. Het ene spreekt je aan, het andere wat minder.’

de schijn van belangenverstrengeling was lastig om te voorkomen

Maar de schijn van belangenverstrengeling was lastig om te voorkomen. Dit kwam mede door de lastige positie die de overheid ten opzichte van Schiphol heeft: zij is eigenaar van de luchthaven, maar stelt tegelijkertijd de regels op en moet deze vervolgens controleren. ’Het is dan ook niet gek dat de overheid haar belangen daar blijft zien. Het ministerie van VROM was op dat moment de luis in de pels’, vertelt Jaap Enter, destijds topambtenaar bij het ministerie van VROM en de rechterhand van Margreeth De Boer. De maat blijkt alleen vol te zijn wanneer in de landelijke media bekend wordt dat ambtenaren van bij Verkeer en Waterstaat inclusief hun familie met korting mogen vliegen bij KLM. Ook is het de milieubeweging een doorn in het oog dat de hoogste ambtenaar bij Verkeer en Waterstaat op dit dossier, Jan Willem Weck, tevens zitting had in de raad van commissarissen van Schiphol. Weck: ’Ik heb toen tegen Annemarie [Jorritsma, red.] gezegd dat met de wettelijke taak die ik als commissaris had, ik in de knel zou komen met beslissingen die ik als directeur-generaal moest nemen. Ik ben toen uit de raad van commissarissen gestapt. Daar waren we het beiden mee eens.’ ’Vandaag de dag zouden we het ook niet meer zo doen’, geeft Annemarie Jorritsma toe. ’Je moet de schijn van belangenverstrengeling zoveel mogelijk proberen te vermijden. Dat hebben we uiteraard geprobeerd, maar daar werd toen ook minder kritisch naar gekeken. Men vond het in de tijd gewoon.’

Het verlies

Asfalt versus milieu. Verkeer en Waterstaat versus VROM. Annemarie versus Margreeth. Het horserace-frame van de politieke pers is onontkoombaar: een politieke discussie is een strijd, met een winnaar en een verliezer. Zo ook op die dag in juni 1995, als Annemarie Jorritsma en Margreeth de Boer in de Kamer een belangrijk debat voeren over de uitbreiding van Schiphol, en het kabinet over de uitkomst beslist. Bij de persconferentie over de dubbele doelstelling in februari eerder dat jaar had De Boer gesproken over twee belangrijke eisen bij de uitbreiding van Schiphol: de luchthaven mocht de komende jaren maximaal 40 miljoen passagiers vervoeren en maximaal 10.000 huizen mochten geluidsoverlast ondervinden. Een harde eis.

’Ik ben voor milieunormen, maar wel normen die hanteerbaar zijn’

En ja, Hans Smits had toen in de landelijke media geroepen dat dit getal niet uitvoerbaar was, en de VVD had ook te kennen gegeven dat normen eventueel aangepast konden worden, maar het was enkel bij woorden gebleven. Toch was minister Jorritsma, ergens tussen februari en dit debat in juni, definitief van gedachten veranderd. Jorritsma: ’Ik ben voor milieunormen, maar wel normen die hanteerbaar zijn. De politieke besluitvorming destijds moest er niet toe leiden dat alle vliegtuigen voortaan op Charles de Gaulle zouden gaan landen.’ In het uiteindelijke plan (de PKB) over de uitbreiding van Schiphol wil zij daarom toestemming geven voor 44 miljoen passagiers per jaar. Vier miljoen meer: dat is twaalf keer de stad Utrecht, ofwel tienduizend reizigers extra per dag. Ook wil Jorritsma de grens van tienduizend gehinderde woningen oprekken tot 12.600. Als De Boer na afloop de debatzaal verlaat, wordt zij opgewacht door een haag journalisten met draaiende camera’s, klikkende lenzen en uitgestoken microfoons. ’Hoe neemt u dit verlies op?’, roepen ze haar toe.     ’De Boer werd door links Nederland, de linkervleugel van de PvdA en de milieubewegingen als loser neergezet’, herinnert Jan te Veldhuis, destijds VVD-milieuwoordvoerder, zich. ’Zij moest inleveren. Terwijl dat in mijn ogen niet het geval was. Maar de beeldvorming, die was toch echt anders.’ Ook partijgenoot en fractievoorzitter Jacques Wallage zag hoe De Boer ineens in het verliezerskamp werd geduwd. ’Het maakte haar leven een stuk moeizamer.’ ’Voor mijn gevoel was het niet inleveren’, zegt De Boer nu. Liever spreekt ze over een compromis. In de maanden tussen februari en juni 1995 ging het overleg volgens de oud-minister steeds minder over het aantal passagiers, en steeds meer om het aantal door geluid gehinderde woningen. ’We kregen steeds stillere vluchten en dan kun je, ondanks meer passagiers, toch minder geluidsoverlast krijgen. Ik heb toen besloten om mij niet te verzetten tegen die 44 miljoen. Ik begreep ook wel dat er argumenten waren om die grens op te schuiven en dat werd door mijn ministerie onderschreven.’ Achteraf blijkt de verschuiving van de grens de eerste grote scheur in de dubbele doelstelling. En ondanks De Boers onderbouwing, ontstaat in de politieke pers het beeld van een milieuminister die het onderspit delft bij minister Jorritsma. Voor het grote publiek wordt de machtsverhouding tussen Verkeer en Waterstaat en VROM duidelijk.

Twee ministeries, twee belangen

’Een loopgravenoorlog’, zo typeert Jaap Enter, destijds topambtenaar bij het ministerie van VROM en de rechterhand van Margreeth De Boer, de verhouding tussen zijn departement en Verkeer en Waterstaat. ’De ministeries waren van nature tegenpolen.’ VROM moest milieubelangen verdedigen, Verkeer en Waterstaat was voor groei van infrastructuur. ’Samenwerken aan een dubbele doelstelling waarbij de groei van Schiphol in feite het uitgangspunt was, is dan een onmogelijke combinatie.’ Volgens De Boer was Verkeer en Waterstaat ’een heel groot, krachtig en rijk departement, waar veel macht zat. Waarschijnlijk ook mensen met dubbele agenda’s.’ Ze omschrijft de verhouding tussen de twee ministeries dan ook als ‘slecht’. ’Wij, Jorritsma en ik, gingen ervan uit dat we elkaar niet zouden besodemieteren. Maar dat betekent niet dat haar ambtenaren daar ook zo over dachten’, aldus De Boer. Een anonieme ambtenaar van V&W destijds herinnert zich deze strijd tussen ambtenaren maar al te goed. ’Er werd aan beide kanten obstructie gepleegd. Stukken achterhouden, informatie verkeerd verstrekken, dingen mondeling zeggen die op papier ineens anders bleken te zijn.’

’Er werd aan beide kanten obstructie gepleegd’

,Een rugbyspel’, noemt Giap Tan, die in het voorstadium van de PKB als projectleider betrokken was bij het luchtvaartdossier, de strijd tussen de ministeries. ’Het zijn net een stel jongens die op elkaar donderen en waarbinnen ergens iemand de bal vasthoudt. Opeens, een seconde later, trekt het open en rennen ze weer over het volle veld. Voor de dramatiek -en de luchtvaartsector houdt van dramatiek- zijn dit soort impasse-momenten onontbeerlijk.’

Slechte nachtrust

Verschillende ambtenaren sliepen er slecht door. Zo ook Jaap Enter, topambtenaar bij het ministerie van VROM. ’Het werd echt op de man gespeeld. Ik ga daar verder niet op in, maar dit was een gradatie waarvan ik dacht: dit accepteer ik niet meer. De grens was grof overschreden. Ik ben toen naar De Boer gestapt en De Boer naar Jorritsma. Ik heb toen excuses gekregen van Verkeer en Waterstaat en een gratis lunch’, aldus Enter. Volgens Giap Tap waren de agressieve discussies daarentegen normaal in de luchtvaartsector. ’Het is een wereld met ruwe omgangsvormen. Hier geldt het principe: if you can’t stand the heat, stay out of the kitchen.’ Door de spanningen tussen beide ministeries ziet premier Kok het dossier vastlopen. De Boer, Jorritsma, en hun rechterhand Jaap Enter en Jan Willem Weck worden in het Torentje op het matje geroepen. Enter: ’Kok wilde weten hoe het zat. Hij sprak de ministers toe met de woorden: ‘Ik constateer dat er spanningen zijn tussen wat VROM zegt en wat Verkeer en Waterstaat zegt. Ik wil nu weten hoe het zit, anders kunnen we geen gezamenlijk beleid formuleren.’ Ik kan er verder niet meer over vertellen, maar ik kreeg daardoor sterk de indruk dat de premier het geruzie tussen de departementen behoorlijk zat was.’

’Voor Kok had zo’n onderwerp afronding nodig. Het irriteerde hem als dat niet lukte.’

Ook PvdA-fractievoorzitter Jacques Wallage zag het dossier vastlopen: ’Voor Kok had zo’n onderwerp afronding nodig. Het irriteerde hem als dat niet lukte. Hij zei: we kunnen dit dossier niet eindeloos voor ons uit schuiven. Hij dacht: de sectoren wachten op ons, er moeten beslissingen genomen worden.’

De geïsoleerde minister

Het is maart 1997 en Margreeth de Boer is te gast bij het televisieprogramma Buitenhof. Haar optreden lijkt een noodkreet van de minister die langzamerhand geïsoleerd is komen te staan. Ze vindt dat het kabinet onvoldoende begaan is met het milieu en spreekt over het ‘milieubeleid achter de helsdeuren vandaan moeten halen’. Ze doet er nog een schepje bovenop. Ze zal niet tekenen voor een tweede termijn als het milieu niet goed wordt geregeld in het regeerakkoord.     ’Zoals ik daar zat, zo ben ik. Strijdbaar’, vertelt De Boer. Maar het publiekelijk afstand nemen van het kabinetsbeleid wordt haar niet in dank afgenomen. In het vragenuurtje een paar dagen later wordt De Boer verweten zichzelf demissionair te verklaren. De Boer: ’Ze waren daar niet gelukkig mee want zo neem je afstand van je collega’s. Maar ik was toen niet gelukkig, men zag mijn worsteling natuurlijk ook.’ Ook haar persoonlijk adviseur Henk Bakker vertelt dat De Boer er vaak alleen voor stond. ’Ze kwam dan boos en verdrietig een ministerraad uitgelopen als haar dossier besproken werd. Als je door je eigen politiek leider [Wim Kok, red.] niet wordt gesteund, wat moet je dan nog van Verkeer en Waterstaat verwachten?’

De mokerslag

En dan komt De Boer voor een verrassing te staan. Schiphol blijkt harder te groeien dan voorspeld: de grens van 44 miljoen passagiers wordt niet in 2015 bereikt, maar veel eerder al, in 2005! Het is een mokerslag voor de dubbele doelstelling. Opnieuw moet De Boer toezien hoe haar hard bevochte milieuafspraken opengebroken werden. Opnieuw blijkt de economische groei leidend. ’De getallen wijzigden steeds. Voortdurend was er een nieuwe vondst en werd er weer iets uit de toverdoos gehaald’, zegt De Boer nu. Maar volgens Jorritsma is dat niet meer dan de realiteit van de politiek: ’Ik heb altijd gezegd, ook in de Kamer, elke beslissing duurt zo lang als de politiek dat een finale beslissing vindt. Een wet kan altijd gewijzigd worden. Dus normen kunnen ook altijd gewijzigd worden.’

’Elke beslissing duurt zo lang als de politiek dat een finale beslissing vindt’

In plaats van de aanval te kiezen, besloot De Boer haar mond te houden. Publiekelijk kwaad worden over de foute cijfers had volgens haar geen enkele zin. De Boer: ’Dan kun je tekeer gaan en zeggen dat het kwetsend is dat er met het milieu zo wordt omgegaan. Maar je moet verder. Want dat er voor een vijfde landingsbaan is gekozen kan niet meer worden teruggedraaid.’ Jacques Wallage, PvdA-fractievoorzitter: ’In zekere zin was De Boer een generaal zonder troepen. Ministers die uit de Kamer voortkomen hebben hun vrienden in de fractie. Maar De Boer had weinig rugdekking.’

Verdampt

Januari 1998. De laatste maanden van Paars I zijn aangebroken. De onderhandelingen zitten vast. De hoofdrolspelers zijn uitgeblust en ook de Kamer is vermoeid. ’Alles lag eigenlijk stil. In zo’n laatste kabinetsperiode worden ook geen grote besluiten meer genomen’, zegt De Boer. In die maanden is de professionele relatie tussen Jorritsma en De Boer aardig bekoeld. Van de oorspronkelijke dubbele doelstelling is vrijwel niets meer over: ook de 44 miljoen passagiers, de uitgerekte grens waar de VROM-minister eerder nog met moeite mee akkoord ging, is definitief geschrapt. In de plaats komt een systeem dat geluidsoverlast moet gaan meten. De Boer: ’Aan het eind van mijn periode zag ik dat de dubbele doelstelling niet meer onderschreven werd. Ik zag hem als het ware verdampen.’ De VROM-minister besluit om niet deel te nemen aan een volgend kabinet. ’Ik kon niet verder gaan. Daarvoor had ik mij er te veel mee geïdentificeerd. En dan moet je gewoon stoppen. Voor het accommoderen van groei moesten ze maar andere minister vragen.’

’Voor het accommoderen van groei moesten ze maar andere minister vragen’

Volgens toenmalig PvdA-fractievoorzitter Jacques Wallage had De Boer in de laatste periode ’weinig krediet meer op de bank’. Ze stond met haar hakken in het zand en dat was niet bedoeling, het dossier moest af. ’Dat lag ook aan haar bestuursstijl. Ze hield niet zoveel van het politieke spel zoals wij dat speelden. Als dan eenmaal het beeld ontstaat dat je als minister verliezer bent, doe je daar niet meer zoveel aan.’

Naïef

Achteraf bezien was de dubbele doelstelling te mooi om waar te zijn, zegt oud-minister De Boer. ’Wat naïef is geweest, is dat ik echt dacht dat men zou zeggen: tot hier en niet verder.’ Maar volgens Jorritsma wist iedereen in die tijd dat cijfers konden veranderen: ’In die tijd was het onontkoombaar dat er cijfers aan de dubbele doelstelling werden gehangen. Maar we wisten allemaal dat het een dynamisch gegeven was en dat je daar, als de situatie zich voordeed, opnieuw naar moest kijken.’ Volgens Jan Willem Weck, destijds directeur-generaal Luchtvaart bij Verkeer en Waterstaat, is er een verklaring dat de situatie keer op keer wijzigde. ’Je was eigenlijk aan het rijden met een auto die nog in de ontwerpfase zat. Aan de ene kant waren allerlei mensen berekeningen aan het uitvoeren. Tegelijkertijd had de politiek de behoefte om te komen met een norm. We wisten dat de normen erg fragiel waren, maar ze waren nodig voor de politieke besluitvorming.’ Om die reden kan Henk Bakker, de politiek adviseur van De Boer, geen andere conclusie trekken dan dat de dubbele doelstelling ’een wassen neus’ was: ’Het was een manier om de vijfde baan politiek verkocht te krijgen, maar feitelijk was het slechts een fictie.’ Zo ver wil Jan Willem Weck echter niet gaan, maar dat er fouten zijn gemaakt beaamt hij: ’Wat we fout hebben gedaan is dat we het in beton hebben gegoten, en deden alsof dit de waarheid was. Dat hebben we niet met opzet gedaan, maar als je terugkijkt vind ik dat het veel flexibeler had moeten zijn.’

’Het was een manier om de vijfde baan politiek verkocht te krijgen’

Voor De Boer is de situatie nu duidelijk. Wie economische groei wil beteugelen, zal vroeger of later aan het kortste eind trekken. ’Ik ging ervan uit dat groei binnen grenzen een realistische doelstelling was, maar dat is onzin, daar ben ik van overtuigd geraakt. Als economische groeikansen zich voordoen zijn deze doorslaggevend. Dat zal je steeds weer zien. Ik denk dat Economische Zaken en Verkeer en Waterstaat dachten: we zien wel waar het schip strandt.’   Persbericht Schiphol Group, januari 2014 ’In 2013 verwelkomde Amsterdam Airport Schiphol ruim 52,5 miljoen reizigers, een groei van 3 procent  ten opzichte van 2012, wederom een record.’  

 

Anne de Blok (Follow The Money) en Jonas Kooyman en Beike Looijse hebben met de onderstaande reconstructie het Nederlands Kampioenschap Kioskverkoop voor Journalisten gewonnen. Het artikel is totaal 494 keer verkocht in Blendle, eLinea en MyJour. ‘De winnaars geven blijk van een slim gevoel voor modern publiceren. Ze hebben het artikel niet alleen geschreven voor NK Kiosk, maar zullen het de komende weken ook nog via andere uitgevers publiceren. Met een behoorlijk tijdloos verhaal bereiken zij dus meerdere keren een publiek,’ aldus de wedstrijdorganisatoren TPO Magazine en Villamedia.

 


Breng dit blog onder de aandacht van een vriend

&r


Geef een reactie

Naam *


Email * (wordt niet gepubliceerd)


Reactie

* verplicht veld

Blog

17-Oct-2018
NS en ANVR willen maatregelen Brussel Trein 3x duurder dan vliegtuig om oneerlijke taks



17-Oct-2018
Ook 2020 als openingsdatum voor luchthaven Lelystad is onzeker



15-Oct-2018
Overheid is veel te soepel met norm voor schadelijk fijnstof



14-Oct-2018
Drie keer meer meldingen over Rotterdam The Hague Airport



14-Oct-2018
Schiphol in deel van nacht dicht



11-Oct-2018
Dit is waarom geluidsoverlast dodelijk kan zijn



11-Oct-2018
Provincie Overijssel wil vinger in de pap bij opstellen nieuwe luchtvaartnota



11-Oct-2018
WHO: Schiphol is veel en veel te luid



11-Oct-2018
Wantrouwen overheerst bij start Eindhoven Airport debat



10-Oct-2018
De schokkende feiten over fijnstof en ultrafijnstof



04-Oct-2018
Provincie Gelderland: Lelystad Airport pas open na schrappen laag vliegen



04-Oct-2018
HoogOverijssel stelt luchtvaartmaatschappijen aansprakelijk voor schade door laagvliegen



26-Sep-2018
Schiphol zet te vaak vier banen in



26-Sep-2018
Volgende keer zijn het chemicalien voor Syrie



25-Sep-2018
Gemeente Apeldoorn baalt van uitbreiding vluchten Vliegbasis Deelen



25-Sep-2018
Schiphol draait aan
 de verkeerde knoppen



24-Sep-2018
Ook langzame groei geeft uitstoot en herrie



24-Sep-2018
Vragen Van Raan en Ouwehand over de groei≠plannen van Eindhoven Airport en de gevolgen voor de natuur



24-Sep-2018
Werd een kritisch rapport over de groei van vliegveld Eindhoven verzwegen



19-Sep-2018
Nieuwe topman: leg groei van Schiphol verder aan banden



19-Sep-2018
De dakpannen dwarrelden naar beneden toen het vliegtuig landde



19-Sep-2018
Baas Corendon noemt Lelystad Airport een aanfluiting



11-Sep-2018
Edenaren protesteren tegen vliegtuigen



11-Sep-2018
Grootste staking ooit bij Ryanair mogelijk eind deze maand ook in Eindhoven



11-Sep-2018
Aalsmeer en Schiphol in gesprek over uitkoop bewoners



11-Sep-2018
Aantal gehinderden door Schiphol met bijna de helft toegenomen



07-Sep-2018
Groeiscenarioís Eindhoven Airport: meer CO2, meer NOx, meer gehinderden



06-Sep-2018
Aalsmeer luidt noodklok over nieuwe nachtvluchten Schiphol



06-Sep-2018
Luchthavens zijn een grotere broeihaard van bacteriŽn dan toiletten



06-Sep-2018
Eijsden-Margraten is overlast van vliegveld Luik zat



06-Sep-2018
Voorlopige verklaring van BVM2 over de ministeriele onderzoeken



05-Sep-2018
Beantwoording Kamervragen nav belevingsvlucht



05-Sep-2018
Het kan zo niet langer met het luchtverkeer



04-Sep-2018
Kamervragen over intimidatie bestuurslid Hoog Overijssel door ministerie



04-Sep-2018
Schiphol kan zijn borst natmaken: Amsterdam heeft een coalitie die barst van de groene plannen



04-Sep-2018
Bewoners Baarn staan machteloos tegen vliegtuigherrie



04-Sep-2018
Meer vliegen mag niet meer, dus zet Schiphol in op grotere toestellen



01-Sep-2018
Vliegtuig vliegt pannen van het dak in Meerssen



01-Sep-2018
Aantal klachten over Eindhoven Airport naar record



30-Aug-2018
Grote staking Schiphol-beveiligers van de baan



29-Aug-2018
Leon Adegeest strijdt tegen uitbreiding Lelystad Airport: Ministerie intimideerde mij



29-Aug-2018
Meedoen met klimaatzaak tegen de Europese Unie, aangespannen door tien families



27-Aug-2018
Geef je mening over belasting op vliegverkeer



27-Aug-2018
Beveiligers Schiphol staken 4 september de hele dag



27-Aug-2018
Documentairefilm Lelystad Airport in nevelen gehuld



27-Aug-2018
Lelystad Airport naast de deur?



26-Aug-2018
Kosten/baten-analyse nodig over groei Eindhoven Airport



25-Aug-2018
MAA neemt maatregelen na overschrijden geluidnorm



23-Aug-2018
Actiecomite tegen vliegtuighinder krijgt steeds meer leden uit Soest



21-Aug-2018
Ed Nijpels: Vliegtickets moeten duurder worden om klimaatdoelen te halen



21-Aug-2018
Delen van Amsterdam onterecht niet in klaagzone Schiphol



21-Aug-2018
Dossier Eindhoven Airport nieuwe testcase voor Eindhovense politiek



16-Aug-2018
Speciaal meldpunt voor geluidsoverlast Lelystad Airport



16-Aug-2018
Antwoorden op Kamervragen over bezwaar maken tegen luchtvaartherrie



16-Aug-2018
Zweedse regering lanceert omstreden milieutaks op vliegtickets



16-Aug-2018
Ontwikkeling luchtvaart en CO2-emissies in Nederland



16-Aug-2018
Rotterdam Airport stelt besluit toekomstplannen luchthaven uit



16-Aug-2018
Rotterdam The Hague Airport laat onderzoek naar kosten en baten van groei overdoen



13-Aug-2018
Pak fijnstof bij luchthavens nu aan, de gezondheid van de omwonenden staat op het spel



10-Aug-2018
Meer vliegtuigen vanaf Schiphol vliegen over Wageningen, Bennekom en Ede



09-Aug-2018
Rechter geeft Nederlandse Ryanair-piloten gelijk, staking gaat vrijdag door



08-Aug-2018
Landelijk meldpunt overlast Schiphol van SP



08-Aug-2018
Nederlandse Ryanair-piloten gaan vrijdag staken, Ryanair stapt naar de rechter



08-Aug-2018
Zelfs lichte blootstelling aan fijnstof verhoogt risico op hartziekten



08-Aug-2018
Vragen Van Raan over bericht dat MKBA voor groei Schiphol niet voldoet



06-Aug-2018
Minder geluidshinder? Totale onzin, KLM!



03-Aug-2018
Luchtvaartsector geeft zegen aan nieuwe versie local rule Schiphol



03-Aug-2018
Vliegveld Eelde: Juichen om niets



02-Aug-2018
Schiphol is al lang geen motor van de Nederlandse economie



27-Jul-2018
Proef met geluidshinder op Eindhoven Airport



27-Jul-2018
172.000 extra mensen last van geluidshinder



25-Jul-2018
Omwonenden Schiphol zijn monddood gemaakt



25-Jul-2018
Rotterdamse luchthaven voor groot deel verantwoordelijk voor fijnstof



24-Jul-2018
Te ver van Schiphol, dan geen protest



24-Jul-2018
Beroepsklager Schiphol: De inspectie gebruikt kulargumenten



24-Jul-2018
Wie te ver van Schiphol woont, mag geen bezwaar maken



22-Jul-2018
Hoe milieuminister Margreeth de Boer werd verslagen door Schiphol



19-Jul-2018
Marcel van Roosmalen: Schiphol is tegen ganzen, tegen bomen en tegen mensen.



19-Jul-2018
Eindhoven Airport proefcasus voor luchtvaart Nederland



18-Jul-2018
Minister Cora van Nieuwenhuizen: Lelystad Airport gaat er gewoon komen



14-Jul-2018
Dit geklungel met Schiphol gaat me aan het hart



14-Jul-2018
Pokerspel rond Lelystad Airport



13-Jul-2018
Lot Schiphol en Lelystad nu in handen van Brussel



09-Jul-2018
Minister gaat extra geluid belevingsvlucht Lelystad Airport onderzoeken



09-Jul-2018
Regiegroep belevingsvlucht: Geluidshinder in milieurapport Lelystad Airport mogelijk onjuist



09-Jul-2018
Onderzoek naar groei vliegveld Rotterdam rammelt



08-Jul-2018
Stop met groeidenken Schiphol



07-Jul-2018
Tienpuntenplan voor Schiphol van professor Berkhout



05-Jul-2018
Vliegt er straks echt geen vrachtverkeer laag over Zwolle? Tweede Kamer wordt steeds huiveriger



05-Jul-2018
Piloten stappen vermoeid en ziek in de cockpit



03-Jul-2018
Zorgen over Lelystad Airport na afwijzing Europese Commissie



03-Jul-2018
Minister sluit akkoord voor veiliger Schiphol



03-Jul-2018
Minister concludeert ten onrechte dat Schiphol kan groeien



03-Jul-2018
Beveiligers Schiphol bereiden acties voor: chaos dreigt tijdens zomervakantie



30-Jun-2018
Parkeren melkkoe Eindhoven Airport



29-Jun-2018
Vliegtuigenplaag boven Gouda



29-Jun-2018
Veiligheidsrisico vliegverkeer Schiphol zwaar onderschat



27-Jun-2018
Uitstoot van luchtvaart en scheepvaart vanuit Nederland buiten klimaatwet



27-Jun-2018
Vijf redenen waarom Schiphol niet kan groeien



27-Jun-2018
Omwonenden Schiphol verliezen hoger beroep bij Raad van State tegen ministerie



27-Jun-2018
Minister moet eind maken aan gedoogsituatie Schiphol



24-Jun-2018
Eindhoven-Noord heeft pech met vliegtuiglawaai



23-Jun-2018
Duizenden mensen in zes plaatsen protesteren tegen groei luchtvaart



23-Jun-2018
Schiphol is een van de goedkoopste luchthavens



23-Jun-2018
Minister gaat verplaatsing Schiphol naar Noordzee onderzoeken



23-Jun-2018
Maastricht Aachen Airport in verzet tegen nieuwe vliegtaks



23-Jun-2018
Belasting op vliegen heeft geen effect op aantal vluchten



23-Jun-2018
Het is tijd om Schiphol te laten krimpen



22-Jun-2018
Geluidsberekeningen Schiphol kloppen opnieuw niet



21-Jun-2018
Geen dubbele petten meer voor Schiphol ambtenaren



21-Jun-2018
Minister rolt rode loper uit voor Emirates op Schiphol



21-Jun-2018
Informatie Rijksoverheid over de Luchtvaart



21-Jun-2018
Grootscheepse verbouwing verkeerstoren Schiphol waardoor 700.000 vluchten mogelijk zijn



20-Jun-2018
Meerderheid wil einde aan groei Schiphol: Het wordt gewoon te gek



20-Jun-2018
Jan Paternotte D66: Luchtvaart moet nog in het klimaatakkoord



20-Jun-2018
Vliegen op biomassa? Ga fietsen



20-Jun-2018
Minister zet streep door local rule voor extra cargoslots



17-Jun-2018
Demonstratie tegen Schiphol niet op luchthaven zelf



15-Jun-2018
50plus wil strengere normen voor luchtkwaliteit



13-Jun-2018
Toen ik deze cijfers onder ogen zag, besloot ik veel minder te vliegen



12-Jun-2018
EU neemt MH17maatregel: 1 advies voor vliegen boven conflictgebieden



10-Jun-2018
Protest: MAA is enclave voor vracht Midden-Oosten geworden



09-Jun-2018
Rotterdam Airport mag voorlopig niet uitbreiden



07-Jun-2018
Brussels Airlines schrapt alle vluchten naar Sharm el Sheikh



07-Jun-2018
Biobrandstof is de zoveelste marketingtruc van KLM



06-Jun-2018
Directe treinverbinding naar Londen pas eind 2019



06-Jun-2018
Tijd voor Europese Spoorwegen, zodat reizen per trein sneller en goedkoper wordt dan vlieger



06-Jun-2018
Vragen over de milieueffectreportage van Lelystad Airport



06-Jun-2018
Topmannen KLM en NS pleiten nogmaals voor betere treinverbindingen



05-Jun-2018
Bewering Amhaouch, Tweede Kamerlid voor het CDA over treinen blijkt onjuist



01-Jun-2018
Investeren in sneller spoor zorgt voor 133.000 minder vluchten



01-Jun-2018
Kamervragen nav Geluidsnormen op Schiphol



31-May-2018
Staatssecretaris Snel: Vliegtaks komt er hoe dan ook in 2021



31-May-2018
Rechter dwingt regering vliegroutes aan te passen in Belgie



31-May-2018
Belevingsvlucht Lelystad krijgt kritiek nog voordat vliegtuig opstijgt



27-May-2018
Vanuit Dusseldorf en Hamburg met de autotrein naar ItaliŽ



27-May-2018
De beperking van burgerluchtverkeer boven Natura 2000-gebieden



27-May-2018
Grote doorbraak in verzet tegen groei Schiphol



24-May-2018
Enquete om de top 10 van het schiphollen samen te stellen



24-May-2018
Milieuorganisaties positief over Schipholvisie nieuw college Amsterdam



24-May-2018
De Tweede Kamer wil dat vervuilende vliegtuigen meer gaan betalen op Schiphol



23-May-2018
Luchtvaart in de klimaatwet



23-May-2018
VVD stemt toch tegen meer vluchten Schiphol



22-May-2018
Uitslag moties ingediend bij het debat over Schiphol en Lelystad Airport



21-May-2018
Ergernisje: vliegen tot we erbij neervallen met de VVD in de cockpit



19-May-2018
Personeel klaagt over bruut Ryanair



19-May-2018
#Eindjevliegen: nieuwe merkcampagne Eindhoven Airport



18-May-2018
Landelijk protest luchtvaartgroei



18-May-2018
Amsterdams gemeentebestuur zet zich af tegen het kabinet



18-May-2018
Zienswijze op concept wijzigingsbesluit Besluit slotallocatie



17-May-2018
Stenogram debat over Schiphol en Lelystad Airport



17-May-2018
Claim Awacs loopt op door vertraging ministeries



17-May-2018
Ministerie sjoemelde met geluidsnormen Schiphol



16-May-2018
Vliegveld Eelde: Ongebreidelde groei luchtvaart moet stoppen



16-May-2018
OPROEP om een email bericht te sturen naar de luchtvaart woordvoerders van D66, CU, SGP, PvdA, CDA en VVD



15-May-2018
Luchthaven Lelystad staat op losse schroeven



15-May-2018
D66 wil opnieuw onderzoek naar Schiphol in zee



15-May-2018
De enige echte vraag klinkt niet: Willen we dat vliegveld in Lelystad?



15-May-2018
Onenigheid in coalitie over groei Schiphol



15-May-2018
Bewoners verenigd tegen groei luchtvaart



14-May-2018
Toename ultrafijnstof door laagvliegende vliegtuigen



14-May-2018
Schiphol, hoe verder? Verdeeldheid over extra vluchten



13-May-2018
Dubbele agenda: Is dit de echte reden dat vliegveld Lelystad uitbreidt



13-May-2018
Longarts: Overheid vraagt zorg altijd te bezuinigen, ik vraag overheid om minder zieken



12-May-2018
Toekomst Eindhoven Airport centraal op info-avond in Novotel



12-May-2018
Regulering luchtvaart Pleidooi voor leidende rol Europa door invoering van effectief klimaatbeleid



11-May-2018
Plenair debat over Schiphol en vliegveld Lelystad



09-May-2018
Overijssel schrijft minister en Kamer bezorgde brief over Lelystad Airport



09-May-2018
Defensie wil startbaan De Peel weer in gebruik nemen



09-May-2018
Emirates Boeing 777 beschadigt Limburgs dak



09-May-2018
Vogel legt vluchten tussen Eelde en Londen plat



09-May-2018
Ultrafijnstof afkomstig van vliegtuigen ook op 15 kilometer van luchthaven mogelijk



09-May-2018
Uitbreidingsplannen vliegveld Eelde vertraagd door fouten in milieurapport



09-May-2018
Schiphol houdt vast aan noodzaak zesde baan



08-May-2018
Nieuwe studie naar ultrafijnstof gestart door Duitse cardioloog



08-May-2018
Vragen Van Raan over nieuwe budgetvluchten naar New York



07-May-2018
De nieuwe baas van Schiphol heeft 15 jaar voor Shell gewerkt.



06-May-2018
Milieuorganisaties slaan handen ineen tegen groei Schiphol



05-May-2018
Beantwoording Kamervragen over een ernstig veiligheidsincident op Schiphol



04-May-2018
Beantwoording vragen over het ontwerpbesluit wijziging LVB nachtvluchten



03-May-2018
Stekker zou al deels uit local rule zijn getrokken



03-May-2018
Duits onderzoek laat zien dat vliegtuiglawaai hartritmestoornissen veroorzaakt



03-May-2018
Vragen van het lid KrŲger,GroenLinks, aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over Schiphol en Lelystad Airport



02-May-2018
Tweede Kamer krijgt weer informatie van iemand met banden met het ministerie en de Schiphol groep



01-May-2018
Rechter: Maastricht Aachen Airport mag hele baan gebruiken



01-May-2018
Ultrafijnstof zorgt voor ontstekingen bij kinderen



01-May-2018
Vliegtuiglwaai zorgt ervoor dat kinderen slechter rekenen



01-May-2018
Zelf oplossingingen aandragen voor betere mobiliteit



01-May-2018
Elf jaar klimaatwinst grotendeels teniet gedaan door vliegverkeer



01-May-2018
Schiphol kan best gehalveerd worden



29-Apr-2018
Ook omwonenden regionale vliegvelden bezorgd over luchtvervuiling



28-Apr-2018
Uitbreiding Schiphol: veiligheid een issue, herrie omwonenden niet



25-Apr-2018
Vliegtuigoverlast in de IJmond neemt toe



25-Apr-2018
Vragen Van Raan & Wassenberg over de schadelijke effecten van de groeiende luchtvaart op de luchtkwaliteit rond Schiphol



25-Apr-2018
Onderzoeken feitenbasis besluitvorming Schiphol



25-Apr-2018
Principiele discussie toekomst Schiphol onvermijdelijk



25-Apr-2018
Olst-Wijhe wil streep door uitbreiding Lelystad Airport



25-Apr-2018
Kamervragen PvdD over dubbele pet voorzitter Oostvaardersplassen-commissie



24-Apr-2018
Beantwoording Kamervragen van het lid Van Raan (PvdD) over het afscheidsinterview van de president-directeur van Schiphol



24-Apr-2018
Duizenden vliegtuigen extra over Zwolle naar Lelystad Airport



23-Apr-2018
Kamerbrief over voorgenomen wijziging Besluit slotallocatie



23-Apr-2018
Beantwoording Kamervragen van het lid Van Raan (PvdD) over de juridische eigendomsrechten van slots



23-Apr-2018
Luchtkwaliteit IJmond en Schiphol blijft probleem



23-Apr-2018
Provincie: Omwonenden moeten snel kunnen meepraten over Eindhoven Airport



21-Apr-2018
Nota Regulering Luchtvaart



20-Apr-2018
MER Lelystad: Aandachtspunt herrie



20-Apr-2018
Leefbaar Zeewolde en ChristenUnie woedend



19-Apr-2018
Gezamenlijke oproep: Kabinet, weeg milieu volledig mee in uitbreidingsplannen luchtvaart



19-Apr-2018
3260. Nader onderzoek luchthavenbesluit Lelystad Airport



19-Apr-2018
Commissie wijst kritiek burgers op geluidsrapportage Lelystad Airport af



19-Apr-2018
Bereken ook klimaat- en gezondheidsschade bij uitbreiding Lelystad Airport



18-Apr-2018
HoogOverijssel overweegt juridische stappen tegen uitbreiding Lelystad Airport



18-Apr-2018
Publeaks over wantoestanden van de Schiphol groep



18-Apr-2018
Luchthaven weigert vliegtuigen in vroege ochtend



17-Apr-2018
TRANSPORT A GRANDE MISERE LUCHTVAART IN KAART



17-Apr-2018
Rechter: Gedogen op Schiphol onvoldoende onderbouwd



17-Apr-2018
Ambtenaren hebben dubbele pet op als het om Schiphol gaat



17-Apr-2018
Hoog Overijssel: mer vliegveld moet over



16-Apr-2018
Winkels Schiphol willen niet aan strengere tabaksregels



13-Apr-2018
tekortkomingen in het geactualiseerde MER Lelystad Airport



13-Apr-2018
Zeven dingen die je altijd al wilde weten over (ultra)fijnstof



13-Apr-2018
Oud-directeur Lelystad Airport gaat op ministerie werken



12-Apr-2018
Limiet Lelystad Airport boterzacht: grens niet wettelijk vastgelegd



09-Apr-2018
Opzienbarend artikel over de constante centrale rol van Shell in het voorzitterschap van de commissie MER



09-Apr-2018
Is klimaat nog steeds abstract? Niet meer voor banken



09-Apr-2018
Plaatselijke Belangen Weerribben ondersteunen Stichting Hoog Overijssel



09-Apr-2018
Nachtvluchten Schiphol niet over hele provincie



09-Apr-2018
Nederlandse overheid weigert transparantie over CO2 normen luchtvaart



07-Apr-2018
Hoe onafhankelijk is de commissie MER?



07-Apr-2018
Teringherrie



06-Apr-2018
Provincie veegt vliegtaks voor Eindhoven Airport van tafel



06-Apr-2018
Vragen Van Raan over een ernstig veiligheidsincident op Schiphol



06-Apr-2018
Commissie-mer Lelystad Airport weer in opspraak



06-Apr-2018
Almere ontkomt niet aan vliegtuiglawaai



06-Apr-2018
Artsen Zuid-Limburg richten stichting op tegen uitbreiding vliegveld



05-Apr-2018
Campagnestart Eerlijk over vliegen



05-Apr-2018
Toename klachten vliegverkeer in 2017



05-Apr-2018
Metingen van fijnstof en ultrafijnstof rond Frankfurt tonen extreem hoge doses aan



04-Apr-2018
In Duitsland heeft een vliegtuig 43 ton kerosine gedumpt.



04-Apr-2018
Omwonenden Schiphol naar rechter om geluidscontroles



03-Apr-2018
Minister geeft toe: optreden tegen Schipholoverlast kan nog niet



03-Apr-2018
GroenLinks wil uitspraak Raad van State over gedogen geluidshinder luchtvaart



02-Apr-2018
Nieuwe actiegroep Vliegtuighinder Westeindergebied



31-Mar-2018
Minister moet eind maken aan gedoogsituatie Schiphol



28-Mar-2018
De Vliegende Hollander



28-Mar-2018
Geen vermindering nachtvluchten



28-Mar-2018
Vliegveld Eindhoven vervuild beek



17-Mar-2018
Gemeenten willen aanpak nachtvluchten Schiphol



16-Mar-2018
Kamerbrief over inbreng schriftelijk overleg voor ontwerpwijzigingsbesluit LVB mbt nachtvluchten



15-Mar-2018
Lokale politieke partijen willen groeistop Schiphol



13-Mar-2018
Antwoord op vragen van het lid Van Raan over de handhaving van het aantal vliegbewegingen op Schiphol



13-Mar-2018
ROTTERDAM THE HAGUE AIRPORT (RTHA) WEKT SCHIJN VAN DUURZAAMHEID.



13-Mar-2018
Factsheet proces Luchthavenbesluit Lelystad Airport



13-Mar-2018
Beantwoording vragen ontwikkeling inzake Lelystad Airport en nieuwe routes



12-Mar-2018
GR18 Landelijke kopstukken op campagne voor lokale verkiezingen?!



12-Mar-2018
Klarenbeek hangt kabaal luchthavens Lelystad en Teuge boven het hoofd



11-Mar-2018
Gezondheid kinderen rondom Schiphol onderzocht: "Deze drab krijg je allemaal in je longen"



11-Mar-2018
Factsheet Mer Lelystad Airport



11-Mar-2018
Recordaantal geluidsklachten over Schiphol



11-Mar-2018
Stel ook groeibesluit Schiphol uit net als Lelystad



11-Mar-2018
Schiphol-baas draagt stokje over na jarenlang gevecht



09-Mar-2018
Groei Schiphol zorgt vooral voor meer vluchten over woonwijken



09-Mar-2018
Hersenen van ongeboren kind blijken gevoelig voor fijnstof: MRI-scans tonen dunnere hersenschors



08-Mar-2018
97 Vragen over wat er mis is in het rapport van vliegveld Lelystad



06-Mar-2018
Omwonenden Schiphol willen openbaar gesprek over inspraak



06-Mar-2018
Kettingbeding woningbouw bij Schiphol van de baan



06-Mar-2018
Lelystad Airport overbodig door betere treinverbindingen



06-Mar-2018
Vliegmaatschappijen in de clinch met Schiphol over onbenutte capaciteit



03-Mar-2018
Gemeenteraden onjuist voorgelicht over versoepeling bouwplannen



03-Mar-2018
Respijt, maar strijd gaat door



03-Mar-2018
Publiekskaarten vliegroutes Lelystad Airport



03-Mar-2018
Omwonendengroepen van diverse Nederlandse vliegvelden ontmoeten elkaar



02-Mar-2018
Provincie wil geen extra vakantievluchten: Eindhoven Airport is voor regionale economie



02-Mar-2018
Dien zienswijze in tegen Omgevingslawaai luchtvaart, hoofdspoorwegen en rijkswegen



01-Mar-2018
Vervuilde grond Schiphol naar Aalsmeerderbrug



27-Feb-2018
Wereldwijde petitie om het aantal vluchten wettelijk vast te laten leggen



26-Feb-2018
Vliegtuiglawaai verhoogt de kans op suikerziekte diabetes



25-Feb-2018
Open brief van prinses Irene



25-Feb-2018
VVD is al druk bezig de stellingen anders te interpreteren dan ze bedoeld zijn



25-Feb-2018
Mondiale kaart van door vliegen veroorzaakte roet



24-Feb-2018
Vliegverkeer boven Zwolle is toegenomen



24-Feb-2018
Juridische truc vliegveld Maastricht



21-Feb-2018
Minister openbaart 24 uur voor debat veiligheid Schiphol lijvig rapport dat maand in la lag



21-Feb-2018
Burgerinitiatief tegen Vliegtuiglawaai in West Wenen



20-Feb-2018
Schiphol nu ook in de Fabeltjeskrant



19-Feb-2018
Schiphol telt niet alle vluchten mee om meer te vliegen



19-Feb-2018
Hoezo, afwijkende vliegroutes?



18-Feb-2018
TRAILER Aviation expansion: the global cost of the carbon jet set



15-Feb-2018
Vliegtuiglawaai verhoogd bloeddruk ook bij mensen die doorslapen



15-Feb-2018
Bijdrage vervoer door lucht aan economie half procent



15-Feb-2018
Koeien en paarden in de stress door laagvliegende helikopters defensie



15-Feb-2018
Lijst van vragen over recente ontwikkelingen inzake Lelystad Airport



15-Feb-2018
Kamerleden kritisch over reparatie milieuplan Lelystad Airport



14-Feb-2018
Omwonenden van vliegveld Maastricht slepen de staat voor rechter



14-Feb-2018
Mer-deskundige adviseerde ministerie al 11 jaar



14-Feb-2018
Actiegroep naar Den Haag voor kort geding vliegveld Beek



13-Feb-2018
Adviseur stapt op om mogelijke belangenverstrengeling Lelystad Airport



13-Feb-2018
Vliegveld Twente 21 miljoen subsidie zonder resultaat



13-Feb-2018
Nadelige effecten van vliegtuiggeluid



12-Feb-2018
Schijn van belangenverstrengeling rond Lelystad Airport



12-Feb-2018
Duurzaam vliegen is een illusie



12-Feb-2018
Ending aviation tax holiday



10-Feb-2018
Grens nachtvluchten Schiphol overschreden



09-Feb-2018
In Rotterdam gaat de strijd tegen nachtvluchten door



09-Feb-2018
KLM en Martinair hebben verboden prijsafspraken gemaakt



08-Feb-2018
Inspectie Leefomgeving en Transport kan overschrijding vliegbewegingen Schiphol niet handhaven



08-Feb-2018
Overlast van Schiphol weg-definieren is onbehoorlijk



08-Feb-2018
Regels mbt bouw woningen rondom Schiphol



08-Feb-2018
Kritiek op manier bepalen overlast vliegtuiglawaai



08-Feb-2018
Geen verslag overleg vliegveld Lelystad ondanks toezegging transparantie



07-Feb-2018
Red de Veluwe is nu mordicus tegen komst Lelystad Airport



06-Feb-2018
Oegstgeest is herrie van nachtvluchten Kaagbaan zat



06-Feb-2018
Leon Adegeest stapt uit overleg vanwege schiphollen



02-Feb-2018
Dien bezwaar in tegen het besluit om het aantal nachtvluchten op te hogen!



02-Feb-2018
Groter risico borstkanker en leukemie bij vrouwen in de buurt van vliegveld Keulen-Bonn



01-Feb-2018
Ervaren piloot laagvliegroutes Lelystad levert onnodig gevaar



01-Feb-2018
Minister reageert niet op brief Actiegroep HoogoverWezep over nieuwe fouten in rapport vliegveld Lelystad



01-Feb-2018
Luchtmacht vervoerd stoffen die de samenleving in groot gevaar brengt



30-Jan-2018
Bewoners klagen steen en been over Schiphol



29-Jan-2018
Flinke toename klagers over Schiphol



29-Jan-2018
Schiphol niet de motor van de economie



26-Jan-2018
Hoe MinIenW geluidberekeningen in MER Lelystad Airport manipuleerde, en nu probeert te reframen



26-Jan-2018
Lubach verteld over de manipulaties van Schiphol



26-Jan-2018
Geen beroep op afwijzing bezwaar mogelijk



26-Jan-2018
Ministerie vergeet al bijna 5 jaar fout te herstellen



25-Jan-2018
Schiphol wil het aantal nachtvluchten vergroten ondanks overschrijding aantal vliegbewegingen.



25-Jan-2018
Heeft Schiphol zich aan het maximum aantal vluchten gehouden?



25-Jan-2018
Grenzen in zicht veilige afhandeling vliegverkeer Schiphol



24-Jan-2018
500 vliegtuigen in een dag over je huis



21-Jan-2018
Rotterdam The Hague Airport negeert adviesrapport van de verkenner om niet uit te breiden.



21-Jan-2018
Bouw huizen onder vliegroutes Schiphol



16-Jan-2018
Bevlogen Strijder Kees van Ojik vecht al jaren tegen Schiphol



16-Jan-2018
Laagvliegroutes Lelystad Airport slecht voor gezondheid



13-Jan-2018
Aalsmeer presenteert position paper Schiphol



13-Jan-2018
Ondanks enorm verlies banen in toerisme groei MAA



13-Jan-2018
Schiphol Airport, The Politics of Evidence Based Policy-making



12-Jan-2018
Ultrafijnstof verhoogt de bloeddruk bij kinderen



12-Jan-2018
Ultrafijnstof rondom Schiphol



12-Jan-2018
Vliegverkeer heeft effecten op samenstelling van atmosfeer



11-Jan-2018
Te deskundig voor Schiphol



11-Jan-2018
Grote zorgen over gevolgen fijnstof voor volksgezondheid



09-Jan-2018
Jet traffic linked to ice haze



07-Jan-2018
Wat is het groenste vervoermiddel?



07-Jan-2018
Toename van luchtvervuiling door vliegtuigen verwacht



07-Jan-2018
Vliegtuigen vliegen zonder reden lager in Ede



06-Jan-2018
Opinie - Mirjam Jager over groeiambities Schipholgroep



05-Jan-2018
Het lijkt of Eindhoven Airport moet groeien



05-Jan-2018
Roet en 16 verschillende metalen uit uitlaat vliegtuigen



05-Jan-2018
Vliegen is het nieuwe roken



04-Jan-2018
Air pollution around conception tied to birth defects



04-Jan-2018
Vogels straks verhakseld



04-Jan-2018
Vogels en vliegtuigen: een gevoelige kwestie



03-Jan-2018
Klimaatafspraak vereist stop op vliegvakanties



03-Jan-2018
Brandbrief luchtverkeersleiders: Het hangt hier van amateurisme aan elkaar



03-Jan-2018
Kans op birdstrikes bij Lelystad tien keer groter dan bij Schiphol



03-Jan-2018
Enige attractie van Buitenveldert waren laagvliegende DC 9



03-Jan-2018
Gemeenten rond Schiphol twijfelen aan milieurapport



03-Jan-2018
Diesel vervuiling kan hartproblemen veroorzaken



02-Jan-2018
Overlast van het vliegverkeer wijder verspreid



02-Jan-2018
Deel Schipholgemeenten is vertrouwen in luchthaven kwijt



31-Dec-2017
Grote kans op vogelaanvaringen bij uitbreiding Lelystad Airport



31-Dec-2017
Schiphol stelselmatig gesjoemel rond geluidsnormen



31-Dec-2017
Bomen halen vervuiling uit de lucht



30-Dec-2017
Groei Schiphol is gemanipuleerd



30-Dec-2017
Uitstoot fijnstof vliegveld Eindhoven kan gehalveerd worden



30-Dec-2017
Klimaatveranderingen zorgen voor meer vluchtelingen



30-Dec-2017
Om klimaatdoelen te halen moet luchtvaart krimpen



30-Dec-2017
Lesje creatief boekhouden van Schiphol en Den Haag



30-Dec-2017
Vervang verouderde groeistrategie Schiphol door vernieuwd beleid



30-Dec-2017
Regeerakkoord volgen ondanks klimaatakkoord Parijs



30-Dec-2017
Op minder dan 400 meter hoogte vliegtuigen



29-Dec-2017
Meeste milieubeleidsinstrumenten voor de luchtvaart niet doeltreffend of doelmatig



29-Dec-2017
Wandelen in de bossen goed voor gezondheid



29-Dec-2017
Vliegveld Lelystad: Het argument van de verloren kosten mag geen rol spelen



28-Dec-2017
Schonere vliegtuigen zetten geen zoden aan de dijk



28-Dec-2017
Amsterdammers wakker van vliegverkeer



27-Dec-2017
Geen nachtrust tgv vliegtuigen



27-Dec-2017
Fijnstof mogelijk al dodelijk binnen 1 dag



26-Dec-2017
Vliegtuigen komen al op 1100m over



25-Dec-2017
Vliegen is meest milieuvervuilende transportmiddel



25-Dec-2017
Stiltegebieden noflyzone?



25-Dec-2017
Moet Schiphol alsnog naar zee worden verplaatst?



25-Dec-2017
Uitbreidingsplannen RTHA uitgesteld



25-Dec-2017
Uitslag stemming Tweede Kamer uitbreiding vliegveld Lelystad



25-Dec-2017
Actievoerders woedend na debat vliegveld Lelystad



22-Dec-2017
Vervang verouderde groeistrategie Schiphol door vernieuwd beleid



22-Dec-2017
Aalsmeer geteisterd door 500 vliegtuigen in 24 uur



22-Dec-2017
De Monitor (KRO-NCRV) onderzoekt overlast door vliegtuigen



22-Dec-2017
Ondanks grove fouten MER gaat vliegveld Lelystad door



21-Dec-2017
Belangenverstrengeling alom



20-Dec-2017
Red de Veluwe komt met stemwijzer gemeenteraadsverkiezingen



20-Dec-2017
Grove fouten MER toch moet vliegveld Lelystad er komen



19-Dec-2017
Ombudsman: burgers niet serieus genomen bij vliegveld Lelystad



18-Dec-2017
Besluit tot vliegveld Lelystad genomen op basis van gemanipuleerde rapporten



16-Dec-2017
Gehoorschade